خدمات بورس انرژی
  • مشاور عرضه و پذیرش در بورس انرژی
  • معاملات سلف موازی در بورس انرژی
  • بازار فیزیکی

بورس انرژی

دستورالعمل معاملات کالا و اوراق بهادار مبتنی بر  کالا

 در بورس انرژی

 

 

 

 

مشتمل بر 3 بخش 12 فصل 102 ماده و 47 تبصره

مصوب 10/07/1391 شورای عالی بورس و اوراق بهادار

 

 

 

 

 

                                                                                                                                  

فهرست

 

 

بخش اول: کلیات.. 3

فصل اول: تعاریف و اصطلاحات. 3

فصل دوم: ضوابط عمومی انجام معامله 9

فصل سوم: انواع قراردادهای قابل معامله در بورس.. 11

فصل چهارم : انواع سفارشات در بورس.. 12

فصل پنجم : شرایط دریافت و اجرای سفارشها 14

بخش دوم: ضوابط اختصاصی بازار فیزیکی.. 17

فصل ششم : ضوابط معاملات کالا به روش حراج حضوری. 17

فصل هفتم : ضوابط معاملات کالا به روش تمام الکترونیکی. 23

فصل هشتم : ضوابط معاملات کالا به روش عرضه یکجا 25

بخش سوم : ضوابط اختصاصی بازار مشتقه. 29

فصل نهم : ضوابط کلی  معاملات در بازار مشتقه 29

فصل دهم : ضوابط اختصاصی معاملات قراردادهای سلف موازی. 30

فصل یازدهم : بازارگردانی در بازار مشتقه 32

فصل دوازدهم : سایر مقررات. 35

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                 

بخش اول: کلیات

 

فصل اول: تعاریف و اصطلاحات

        ماده 1     : اصطلاحات و واژههايي که در ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار جمهوري اسلامي ايران مصوب آذرماه 1384مجلس شورای تعريف شدهاند، به همان مفاهيم در اين دستورالعمل به کار رفتهاند. واژههاي ديگر داراي معاني زير ميباشند:

1.      اتاق پاياپاي: واحدی از شرکت سپرده­گذاری مرکزی است كه وظيفة تسويه و پاياپاي كردن قراردادهاي معامله شده در بورس را بر عهده دارد.

2.      اطلاعیة عرضه: اطلاعیه­ای است جهت اطلاع مشتریان از عرضه کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس، که طبق فرمت مصوب هیئت مدیره بورس و براساس ضوابط این دستورالعمل منتشر می­گردد.

3.      اطلاعیه معاملاتی : اطلاعیه­ای است جهت اطلاع مشتریان از شرایط معاملات اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس، که طبق فرمت مصوب هیئت مدیره بورس و براساس ضوابط این دستورالعمل منتشر می­گردد.

4.      بورس: شرکت بورس انرژی (سهامی عام) است.

5.      بازار فیزیکی: بازاری است که در آن کالاهای پذیرفته شده در بورس معامله می‌گردد.

6.      بازار مشتقه: بازاری است که در آن اوراق بهادار مبتنی بر کالای پذیرفته شده در بورس معامله می­گردد.

7.      بهترین سفارش خرید: سفارش خرید با بیشترین قیمت است.

8.      بهترین سفارش فروش: سفارش فروش با کمترین قیمت است.

9.      تقاضا: اعلام آمادگی برای خرید کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا از طریق کارگزار خریدار طبق مقررات بورس است.

10. جلسة رسمی معاملات: دورة زمانی معینی است که معاملات کالاها و یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا طبق مقررات این دستورالعمل در آن انجام می‌شود.  

11.      حداقل تغییر قیمت سفارش: کمترین مقدار مجاز تغییر قیمتی سفارش‌های ثبت شده در سامانه معاملات است.

12.      حداقل خرید: کمترین مقدار از هر کالاست که یک کارگزار می‌تواند در بورس خریداری نماید.

13.    حداقل خرید جهت کشف نرخ: مقدار یا درصدی از عرضة هر نماد معاملاتی در بورس است که طبق مقررات باید معامله گردد تا نرخ کشف شده مورد تأیید بورس قرار گیرد.

14.       حداقل عرضه: کمترین مقدار مجاز عرضه در هر نماد معاملاتی طبق مقررات است.

15.       حداقل سفارش انباشته: حداقل مقدار سفارش خريد و فروشی است كه بازارگردان موظف است طبق قرارداد بازارگردانی، جهت نماد معاملاتی مورد بازارگردانی در سامانه معاملات به صورت فعال نگه دارد.

16.       حداقل معاملات روزانه: حداقل میزان معاملات در نماد معاملاتی مورد بازارگردانی است كه بازارگردان موظف به انجام آن در يك روز معاملاتي می‌باشد تا تعهدات وی طبق این دستورالعمل درآن روز معاملاتی ایفاء شده تلقی شود.

17.       حداکثر افزایش عرضه: میزان معینی از حجم کالا است که عرضه‌کننده مجاز به افزایش عرضة خود طی جلسة معاملاتی، حداکثر تا آن میزان می‌باشد.

18.       حداکثر خرید: بیشترین مقدار مجاز خرید از هر نماد معاملاتی توسط یک کارگزار و یا یک مشتری طی یک جلسة معاملاتی، حسب مقررات است.

19.       حراج: سازوکاری برای دادوستد کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا است که برپایة انطباق سفارش‌های خرید و فروش مشتریان و با در نظرگرفتن اولویت‌های مقرر در این دستورالعمل انجام می‌شود.

20.       حراج ناپیوسته: شیوه‌ای است که بر اساس آن، پس از ورود سفارش‌ها به سامانۀ معاملات، معامله بر اساس قیمت نظری گشایش(TOP) انجام می‌شود.

21.       حوادث غیر مترقبه: وقایعی است خارجی، غیرقابل اجتناب و غیرقابل پیش‌بینی که در نتیجه وقوع آن متعهد اعم از خریدار و فروشنده قادر به انجام تعهد خود نیست.

22.       خطای مجاز[1] تحویل: عبارت است از میزان مجاز تفاوت وزن یا مقدار کالای تحویلی نسبت به کالای معامله شده که برای هر کالا توسط هیأت پذیرش تعیین و در قالب امیدنامه منتشر می‌گردد.

23.     سامانة معاملات: سیستم رایانه‌ای است که عملیات مربوط به معاملات از قبیل ورود و ثبت سفارش‌های خرید و فروش، تطبیق سفارش‌ها و در نهایت انجام معاملات از طریق آن صورت می‌گیرد.

24.      سفارش: درخواست خرید یا فروش کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالاست که توسط مشتری به کارگزار ارایه می‌شود.

25.      شرکت سپرده گذاری مرکزی: شرکت سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه است.

26.      دامنه مظنه: حداكثر اختلاف بين قيمت سفارش خريد و سفارش فروش در هر نماد معاملاتی در بازار مشتقه به درصد است كه بازارگردان آن نماد، در سامانه معاملات بورس وارد مي نمايد. اين درصد نسبت به قيمت سفارش خريد محاسبه مي‌شود.

27.      دامنة نوسان روزانة قیمت: دامنة نوسان قیمت اوراق بهادار مبتنی بر کالاست که نسبت به قیمت پایانی تعیین می‌شود و ورود سفارش‌ها در هر روز صرفاً در این دامنة قیمت مجاز است و مقدار آن در مشخصات قرارداد تعیین می‌شود.

28.      رینگ بین المللی: جلسه معاملاتی بورس برای معامله کالاهای صادراتی است که مقصد آنها بازار خارج از ایران است یا کالاهای وارداتی که عرضه کنندگان آن شرکت‌های خارجی هستند.

29.      رینگ داخلی: جلسه معاملاتی بورس برای کالاهایی است که مقصد آنها بازار داخلی بوده و توسط عرضه کنندگان داخلی عرضه می‌شوند.

30.       رویه تسهیم به نسبت: شیوة تخصیص کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالاست که مطابق آن کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالای تخصیص‌یافته به هر سفارش، معادل حجم سفارش ثبت شده تقسیم بر کل سفارش‌های ثبت شده، ضربدر کل کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالای قابل عرضه است.

31.      عرضه: اعلام آمادگی برای فروش کالا و یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا از طریق کارگزار فروشنده طبق مقررات بورس است.

32.      قرارداد: توافقی مبتنی بر خرید و فروش مقدار معینی کالا یا تعداد معینی اوراق بهادار مبتنی بر کالا میان خریدار و فروشنده كه از طريق کارگزاران فروشنده و خریدار در بورس انجام مي‌شود.

33.        قرارداد نقدی: قراردادی است که در بازار فیزیکی معامله می­شود و براساس آن، پرداخت بهای کالای مورد معامله و تحویل آن در هنگام معامله و براساس دستورالعمل تسویه و پایاپای بورس انرژی (مصوب هیئت مدیره سازمان) انجام می‌شود.

34.        قرارداد نسیه: قراردادی است که در بازار فیزیکی معامله می­شود و براساس آن، کالا در هنگام معامله تحویل و بهای آن در تاریخ سررسید و براساس دستورالعمل تسویه و پایاپای پرداخت می‌گردد.

35.        قرارداد سلف: قراردادی است که در بازار فیزیکی معامله می­شود و براساس آن، کالا در زمانی مشخص در آینده تحویل گردیده و بهای آن در هنگام معامله و براساس دستورالعمل تسویه و پایاپای بورس انرژی (مصوب هیئت مدیره سازمان) پرداخت می‌گردد.

36.    قرارداد کشف پریمیوم: قراردادی است که در بازار فیزیکی معامله می­شود و طی آن مابه التفاوتی، مورد توافق طرفین معامله قرار می‌گیرد و طرفین متعهد می‌شوند که در زمان مشخصی در آینده (تحویل، حمل یا بارگیری) کالا را بر اساس قیمت نهایی ( قیمت مبنا بعلاوۀ مابه التفاوت توافق شده) معامله نمایند. خریدار بخشی از ثمن معامله را در زمان توافق، به فروشنده پرداخت و تسویه مابقی وجه متعاقباً و بر اساس شرایطی انجام می‌شود که در زمان عقد قرارداد مشخص می‌گردد.

37.    قرارداد سلف موازی استاندارد: قراردادی است که در بازار مشتقه معامله می­شود و  براساس آن مقدار معینی از دارایی پایه براساس مشخصات قرارداد سلف موازی استاندارد به فروش می‌رسد. وجه قرارداد مذکور باید در هنگام معامله و طبق زمانبندی تعیین شده در مشخصات قرارداد پرداخت و دارایی پایه در سررسید تحویل شود. در طول دورۀ معاملاتی قرارداد، خریداران می‌توانند به فروش قرارداد سلف موازی استاندارد به میزان خریداری شده به شخص دیگری اقدام نمایند. این دو قرارداد ازهم مستقل هستند و فروشنده به استناد گواهی سلف موازی استاندارد، خریدار را به فروشنده اولیه  جهت تحویل فیزیکی حواله می‌دهد. در این حالت پذیرندۀ حواله مسئولیت مراجعه به فروشنده اولیه را پذیرفته و حق رجوع به فروشنده در معامله ثانویه را ندارد.

38.    قرارداد آتی: قراردادی است که در بازار مشتقه معامله می­شود و فروشنده براساس آن متعهد می‌شود در سررسید معین، مقدار معینی از کالای مشخص را به قیمتی که الان تعیین می‌کنند بفروشد و در مقابل طرف دیگر قرارداد متعهد می‌شود آن کالا را با آن مشخصات خریداری کند و برای جلوگیری از امتناع طرفین از انجام قرارداد، طرفین به صورت شرط ضمن عقد متعهد می‌شوند مبلغی را به ‌عنوان وجه تضمین نزد اتاق پایاپای بگذارند و متعهد می‌شوند متناسب با تغییرات قیمت آتی، وجه تضمین را تعدیل کنند و اتاق پایاپای از طرف آنان وکالت دارد متناسب با تغییرات، بخشی از وجه تضمین هر یک از طرفین را به عنوان اباحه تصرف در اختیار دیگری قرار دهد و او حق استفاده از آن را خواهد داشت تا در سررسید با هم تسویه کنند.

39.    قرارداد اختیار معامله: اوراق بهاداری است که به موجب آن فروشنده اوراق متعهد می‌شود در صورت درخواست خریدار، مقدار مشخصی از دارایی  پایه را به قیمت اعمال معامله کند. خریدار اوراق می‌تواند در زمان یا زمان‌های معینی در آینده طبق قرارداد، معامله را انجام دهد. فروشندۀ اوراق اختیار معامله در قبال این تعهد، مبلغ معینی از خریدار اوراق دریافت می‌کند. برای جلوگیری از امتناع فروشنده اوراق از انجام قرارداد، فروشنده ضمن قرارداد متعهد می‌شود مبلغی را به عنوان وجه تضمین نزد کارگزار بورس یا اتاق پایاپای قرار دهد و متناسب با تغییرات قیمت اوراق اختیار معامله، آن را تعدیل کند. هر یک از خریدار و فروشنده می‌توانند در مقابل مبلغی معین، اختیار یا تعهد خود را به شخص ثالثی واگذار کنند که وی جایگزین آنها خواهد بود. اوراق اختیار معامله می‌تواند به صورت اختیار فروش یا خرید باشد.

40.   قیمت پایه: قیمت مشخصی است که کارگزار فروشنده در درخواست خود برای عرضة هر کالا اعلام می‌نماید و پس از تأیید بورس در اطلاعیة عرضه قید می‌گردد.

41.   قیمت پیشنهادی: قیمتی است که توسط کارگزار در جریان حراج وارد سامانه معاملات می‌گردد.

42.   قیمت پایانی: قیمتی است که طبق ضوابط این دستورالعمل برای هر نماد معاملاتی در پایان هر جلسة رسمی معاملاتی توسط بورس محاسبه و اعلام می‌گردد.

43.   قیمت مبنا: قیمتی است که حسب مورد در زمان حمل، انتقال، تحویل یا بارگیری کالای موضوع قراردادهای کشف پریمیوم، توسط مرجع مورد قبول بورس اعلام می‌گردد.

44.   قیمت نظری گشایش(TOP): قیمتی است که در مرحلۀ گشایش، بر اساس سفارش ثبت شده با استفاه از سازوکار حراج، توسط سامانۀ معاملات محاسبه و معاملات مرحلۀ گشایش با آن قیمت انجام می شود.

45. قیمت نهایی: در قراردادهای کشف پریمیوم حاصل جمع پریمیوم و قیمت مبناست که تسویه نهایی معامله بر اساس آن انجام می‌شود.

46. کارگزار: شخص حقوقی است که پس از اخذ مجوزهای لازم و پذیرش در بورس طبق مقررات، کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا را برای دیگران و به حساب آنها معامله می‌نماید.

47. کارگزار/ معامله‌گر: شخص حقوقی است که پس از اخذ مجوزهای لازم و پذیرش در بورس طبق مقررات، کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا را برای دیگران و به حساب آنها و یا به نام و حساب خود معامله می‌نماید.

48. کد تجمیعی: کد معاملاتی مجازی است که برای ورود همزمان سفارش‌های خرید یا فروش هم قیمت چند مشتری توسط کارگزار، در سامانة معاملات تعریف می‌گردد.

49. کشف پریمیوم: معاملاتی است که طی آن مابه التفاوت قیمت نهایی با قیمت مبنا کشف می‌گردد.

50. گواهینامة انجام معامله: سندی است که درپایان معاملات، پس از تأیید کارگزار خریدار و فروشنده و بورس از طریق سامانة معاملات به اتاق پایاپای ارسال می‌گردد.

51. محدودۀ نوسان قیمت پایه: حداکثر مجاز تغییر قیمت پایه یک نماد معاملاتی نسبت به آخرین قیمت کشف شده برای آن است.

52. محدودۀ نوسان قیمت مجاز: حداکثر تغییرات قیمت سفارش‌ها و معاملات نسبت به قیمت پایه‌است.

53. مشتری: شخصی است که متقاضی خرید یا فروش کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس می‌باشد.

54. مقررات: اعم است از مصوبات هیئت وزیران، شورا، سازمان و نیز مصوبات سایر مراجع در حدود اختیارات تفویض شده به آنان تحت هر عنوان (از قبیل آیین‌نامه، دستورالعمل، رویة اجرایی و بخشنامه) در خصوص بازار اوراق بهادار، اوراق بهادار مبتنی برکالا، بورس انرژی و فعالان آن که توسط مراجع ذیصلاح و درچارچوب قانون جهت اجرا ابلاغ شده باشند.

55.  موعد انتشار اطلاعیه عرضه: آخرین مهلت انتشار اطلاعیه عرضه جهت عرضه کالا در بازار فیزیکی بورس است.

56. نماد معاملاتی: شناسه‌ای است که توسط بورس برای هر یک از کالاها یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا به صورت منحصر به فرد در سامانه معاملات تعریف می‌شود. این شناسه می‌تواند به صورت حرف، عدد یا ترکیبی از هر دو باشد.

57. واحد پایة تخصیص: کمترین مقدار جهت تخصیص در هر نماد معاملاتی است که تخصیص‌های کارگزار به مشتریان باید مضرب صحیحی از آن باشد.

فصل دوم: ضوابط عمومی انجام معامله

      ماده 2  : کلیة معاملات در بورس باید براساس ضوابط این دستورالعمل و در جلسه رسمی معاملات انجام شود.

تبصره:  انجام معاملات در خارج از جلسه رسمی معاملات منحصراً با تصویب هیأت مدیرة سازمان و طبق شرایط تعیین شده توسط آن امکان‌پذیر است.

      ماده 3  : روزهای انجام معامله، ساعات شروع و پایان و تعداد جلسات رسمی معاملات برای کلیه کالاها و اوراق بهادار مبتنی بر کالای پذیرفته شده توسط هیأت مدیرة بورس تعیین می‌گردد.

تبصره:  تغییرات در موارد موضوع این ماده، حداقل 3 روز کاری قبل از اعمال باید توسط بورس اطلاع‌رسانی شود.

      ماده 4  : مدیرعامل بورس می‌تواند ساعات شروع، پایان و تعداد جلسات رسمی معاملات را در صورت بروز اشکالات فنی و تا رفع آن تغییر دهد. این تغییرات باید به نحو مقتضی اطلاع‌رسانی شود. بورس باید مستندات مربوط به اشکالات فنی را در سوابق معاملات خود نگهداری نموده و حسب درخواست به سازمان ارائه نماید.

تبصره: بروز اشکالات فنی در سامانه معاملات به صورت الکترونیکی توسط شرکت مدیریت فن آوری بورس تهران بطور همزمان به سازمان، بورس و شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اعلام می شود. 

     ماده 5       : معاملات بورس باید همواره بر مبنای رقابت و به یکی از روش‌های حراج انجام شود. اجرای سفارش‌ها براساس اولویت قیمت و در صورت تساوی قیمت‌ها براساس اولویت زمانی ورود سفارش به سامانه معاملات خواهد بود.

تبصره: هیأت مدیرة بورس می‌تواند علاوه بر اولویت‌های مذکور در این ماده، اولویت‌های دیگری را جهت تصویب به هیئت مدیرۀ سازمان پیشنهاد نماید. اولویت‌های مذکور نباید اصول منصفانه و رقابتی بودن معاملات در بورس را نقض نماید. در صورت تصویب سازمان تغییر مذکور حداقل 3 روز کاری قبل از اعمال باید توسط بورس اطلاع‌رسانی شود.

        ماده 6       : معاملات کالاها و اوراق بهادار مبتنی بر کالا در رینگ داخلی بر مبنای واحد پول ملی  ایران و در رینگ بین المللی بر مبنای ارزهای خارجی یا واحد پول ملی ایران طبق تصویب هیئت مدیرۀ بورس انجام می‌شود. تغییر واحدپولی معاملات با تصویب هیأت مدیرۀ بورس و اطلاع‌رسانی آن در اطلاعیۀ عرضه و مشخصات قرارداد حسب مورد، امکان‌پذیر می‌باشد.

       ماده 7       : معاملات کالا و اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس، صرفاً از طریق سامانه معاملات بورس و توسط کارگزاران پذیرفته شده در بورس انجام می‌شود.

        ماده 8       : بورس باید به تفکیک کالاها و یا اوراق بهادار مبتنی بر کالاهایی که در بورس عرضه می‌شود نماد معاملاتی مجزا تعریف نموده و بازار و تابلو و رینگ معاملاتی مربوط به هریک را مشخص نماید. معاملات نمادهای معاملاتی صرفاً در بازار، تابلو و رینگ معاملاتی معین شده قابل انجام است.

         تبصره: ضوابط تعریف نماد معاملاتی در بورس به تصویب هیأت مدیرة بورس خواهد رسید.

        ماده 9       : کلیه قراردادهای قابل معامله در بورس صرفاً براساس کالاها یا اوراق بهادار مبتنی بر کالای پذیرفته شده تعریف می­گردد. انجام معاملات کالاها یا اوراق بهادار مبتنی بر کالایی که طبق مقررات پذیرفته نشده اند، به هیچ وجه مجاز نمی­باشد

       ماده 10   : معاملات در بورس به یکی از سه روش حراج حضوری، تمام الکترونیکی و عرضه یکجا و بر اساس مراحلی که در این دستورالعمل ذکر شده، انجام می‌شود.

        ماده 11   : کارگزاران می‌توانند جهت ثبت سفارش در سامانه معاملات از یک کد تجمیعی استفاده نمایند. کد تجمیعی صرفاً براساس سفارش‌های ثبت شده مشتریان نزد کارگزار و پس از کنترل مقررات مربوط به ثبت سفارش، استفاده می‌شود.

         ماده 12   : تمامي معاملات در بورس، در صورتی قطعیت می‌یابد که به تأیید بورس رسیده باشد.

         ماده 13   : مدیرعامل بورس صرفاً در شرايط زير، می‌تواند بخشی از معاملات را حداکثر تا پايان روز انجام معامله تأیید ننماید:

1.     براساس تقاضای کارگزار به دلیل وقوع آن دسته از اشتباهاتی که طبق مقررات مصوب هیأت مدیرة سازمان احصاء می‌شود؛

2.           خطای معاملاتی متأثر از اشکال سامانة معاملات؛

3.     تمام معاملات سهمیه بندی شده یا صرفاً معاملات بیش از سهمیه، در صورت عدم رعایت سهمیۀ اعلام شده توسط بورس؛

4.           عدم رعایت محدودیت‌های حجمی اعلام شده؛

5.            عدم رعایت مقررات ثبت سفارش؛

6.           ساير موارد طبق قوانین و مقررات؛

تبصرة 1: : در صورتی که ظن دستکاری قیمت یا استفاده از اطلاعات نهانی وجود داشته باشد، بورس می‌تواند معاملاتی را که با نوسان غیرعادی قیمت یا حجم غیرعادی انجام می­شود، تأیید ننماید.

              تبصره2: بورس باید مراتب عدم تایید معامله را به نحو مقتضی به کارگزار خریدار و کارگزار فروشنده اعلام نماید.

تبصره3: کلیة مدارک، سوابق و دلایل عدم تایید معاملات طبق این ماده، باید نزد بورس نگهداری و حسب درخواست، به سازمان ارسال گردد.

          ماده 14   : برای کلیه معاملات قطعی شده توسط بورس گواهینامة انجام معامله صادر و جهت انجام امور تسویه به اتاق پایاپای ارسال می‌گردد.

          ماده 15   : بورس در پایان هر روز معاملاتی  قیمت پایانی را به تفکیک هر نماد معاملاتی به شرح زیر تعیین و از طریق سایت رسمی خود اعلام می­نماید.

1-    در صورت انجام معامله روی نماد معاملاتی طی آن‌روز، میانگین وزنی معاملات انجام شده طی روز

2-    در صورت عدم انجام معامله، قیمت پایانی محاسبه شده در روز معاملاتی قبل.

   فصل سوم: انواع قراردادهای قابل معامله در بورس

            ماده 16   : انواع قراردادهای قابل معامله در بورس  به شرح زیر می­باشند.

1-    قرارداد نقدی

2-    قرارداد نسیه

3-    قرارداد سلف

4-   قرارداد کشف پریمیوم

5-    قرارداد سلف موازی

6-   قرارداد آتی

7-    قرارداد اختیار معامله

تبصره 1:  سایر قراردادهای قابل معامله در بورس انرژی به پیشنهاد هیئت مدیرۀ سازمان به تصویب شورای عالی بورس خواهد رسید.

تبصره2:   سایر ضوابط اجرایی معاملات و همچنین ضوابط اجرایی تسویه و پایاپای قراردادهای موضوع این ماده، به تصویب هیئت مدیرۀ سازمان خواهد رسید.

    فصل چهارم : انواع سفارشات در بورس

              ماده 17   : سفارش‌های وارد شده به سامانة معاملات، حداقل باید حاوی موارد زیر باشد:

1.     نماد معاملاتی

2.     تعیین خرید یا فروش بودن

3.     اعتبار زمانی سفارش

4.     حجم سفارش

5.     نوع سفارش و شرایط قیمتی آن

6.     کد معاملاتی مشتری

تبصره 1:  انواع سفارش به لحاظ شرایط قیمتی و اعتبار زمانی توسط هیأت مدیرة بورس تعیین و حداقل 3 روزکاری قبل از اعمال اطلاع‌رسانی می‌گردد.

تبصره 2:  بورس باید از ورود سفارش‌هایی که در آن شرایط اطلاعیه عرضه رعایت نشده است، جلوگیری نماید.

              ماده 18   :انواع سفارش‌ها در سامانه معاملات به شرح زير است:

1.   سفارش محدود (Limit order): سفارش خريد يا فروشي است که در قیمت تعيين شده توسط مشتري، یا بهتر از آن انجام می‌شود؛

2.   سفارش با قیمت باز (Market order): سفارشي است که بدون تعیین قیمت وارد سامانة معاملات شده و با قیمت بهترین سفارش طرف مقابل اجرا می‌شود. در صورت اجرا نشدن بخشي از سفارش، باقيمانده به صورت يک سفارش با قيمت باز در سامانه باقي خواهد ماند؛

3.   سفارش باز- محدود (Market to limit order): سفارشي است که فقط در مرحله حراج پيوسته می‌تواند وارد سامانه معاملات شود. این سفارش بدون تعیین قیمت وارد سامانه معاملات شده و با قیمت بهترین سفارش طرف مقابل اجرا می‌شود. در صورت اجرا نشدن بخشی از سفارش، باقيمانده به صورت يک سفارش محدود به قيمت آخرین معامله انجام شده در سيستم باقي می‌ماند؛

4.   سفارش به قيمت گشايش (Market on opening order): سفارشی است که فقط در مرحلة پیش گشایش می‌تواند وارد سامانة معاملات شود. این سفارش بدون تعیین قیمت وارد سامانة معاملات شده و در مرحلة گشایش با قیمت گشایش معامله خواهد شد. در صورت اجرا نشدن بخشی از سفارش، باقیمانده به صورت یک سفارش محدود با قیمت گشایش در سیستم باقی می‌ماند؛

5.   سفارش متوقف به باز (Stop loss order): سفارش متوقفی است که پس از فعال شدن، به سفارش با قیمت باز تبدیل می‌شود؛

6.   سفارش متوقف به محدود (stop limit order): سفارش متوقفی است که پس از فعال شدن به سفارش محدود با قیمتی که از قبل در سفارش مشخص شده است، تبدیل می‌شود.

 

             ماده 19   :سفارش‌ها به لحاظ نحوة اجرا به شرح زیر می‌باشند:

1.    اجرای دو طرفة سفارش (Cross order): سفارشی است که با استفاده از آن، کارگزار می‌تواند اقدام به ورود همزمان سفارش خرید و فروش با حجم و قیمت یکسان نموده و معامله نماید. قیمت وارده به سامانه معاملات باید بیشتر یا مساوی قیمت بهترین سفارش خرید ثبت شده در سامانه معاملات و کمتر یا مساوی قیمت بهترین سفارش فروش ثبت شده در سامانه معاملات باشد. اين سفارش فقط در مرحلة حراج پيوسته می‌تواند وارد سامانة معاملات شده و اجرا شود؛

2.    سفارش دو بخشي (Iceberg order): سفارش خريد یا فروشي است که داراي دو بخش پنهان و آشکار است. بخش آشکار سفارش در صف خرید یا فروش قرار گرفته و قابل رویت می‌باشد و بخش پنهان آن به صورت غیرفعال است. حجم قسمت آشکار و پنهان سفارش توسط کارگزار تعیین می‌شود. در صورتی که کل بخش آشکار سفارش معامله شود، به میزان حجم قسمت آشکار، سفارش پنهان فعال شده و در نوبت قرار می‌گیرد. حداقل کل سفارش و حداقل حجم قسمت آشکار در سفارش‌هاي دو بخشي، توسط بورس تعيين مي‌شود؛

3.    سفارش  انجام و ابطال (Fill & Kill): سفارش محدودي است که بلافاصله پس از ورود باید اجرا شود و در صورت عدم اجراي تمام یا بخشي از آن، مقدار باقيمانده به صورت خودکار از سامانه معاملات حذف خواهد شد. امکان ورود اين سفارش در مرحلة پيش گشايش وجود ندارد؛

4.    سفارش همه یا هیچ (All or None): سفارش محدودي است که اجراي آن منوط به معامله کل سفارش است. در صورت عدم امکان معاملة کل سفارش بلافاصله بعد از ورود، سفارش به صورت خودکار از سامانه معاملات حذف می‌شود. امکان ورود اين سفارش در مرحله پيش گشايش وجود ندارد.

                ماده 20   : اعتبار زماني سفارش‌ها به شرح ذيل می‌باشد:

1.    سفارش روز (Day): سفارشي است که اعتبار آن در پايان روز معاملاتي به اتمام می‌رسد و به صورت خودکار از سامانة معاملات حذف می‌شود؛

2.    سفارش جلسه (Session): سفارشي است که اعتبار آن در پايان جلسه رسمي معاملاتي به اتمام می‌رسد و به صورت خودکار از سامانه معاملات حذف می‌شود؛

3.    سفارش بدون محدوديت زماني (Good Till Cancelled): اين سفارش تا زماني که توسط کارگزار حذف نشود در سامانه معاملات باقي مانده و معتبر می‌باشد؛

4.    سفارش مدت‌دار (Good Till Date): سفارشی است که اعتبار آن در پایان تاریخی که در زمان ورود سفارش مشخص شده به اتمام می‌رسد و پس از آن به صورت خودکار از سامانة معاملات حذف می‌شود؛

5.    سفارش زماني (Sliding Validity): کارگزار در زمان ورود این سفارش، تعداد روزهای مشخصی (T) را جهت اعتبار سفارش مشخص می‌کند. این سفارش تا تاریخی که معادل تاریخ ورود سفارش به علاوة تعداد روزهای تعیین شده (T) است، معتبر بوده و پس از آن به صورت خودکار از سامانة معاملات حذف می‌شود.

   تبصره: تداوم اعتبار زمانی سفارش­های فروش در بازار فیزیکی پس از پایان جلسه رسمی معاملاتی منوط به تأئید بورس می­باشد.

  فصل پنجم : شرایط دریافت و اجرای سفارش­ها

          ماده 21   : مسئولیت احراز هویت مشتری بر عهدۀ کارگزار است. کارگزار باید جهت انجام معاملات کالا و اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس، نسبت به احراز هویت و شناسایی مشتریان به شرح زیر اقدام نماید:

الف) احراز هویت و شناسایی شخص حقیقی:

1-    اخذ اصل مدرک شناسایی مشتری شامل شناسنامه و کارت ملی و در مورد اشخاص خارجی، گذرنامة معتبر و نگهداری کپی مصدق تمامی صفحات مدارک مزبور؛

2-          اخذ اطلاعات در مورد آدرس محل سکونت و کار و کد پستی؛

3-          اخذ اطلاعات در مورد حساب بانکی مرتبط با معاملات کالا و اوراق بهادار مبتنی بر کالای مشتری؛

4-          اخذ اطلاعات در مورد حجم معاملات قبلی مشتری؛

5-          اخذ اطلاعات در مورد هدف از انجام معاملات کالا و اوراق بهادار مبتنی کالا در بورس انرژی.

 

ب) احراز هویت و شناسایی شخص حقوقی:

1-    اخذ اطلاعات در خصوص اساسنامه، شناسه ملی، شرکت‌نامه، آگهی روزنامة رسمی در خصوص تأسیس و آخرین تغییرات آن، آگهی آخرین تغییرات مدیران و صاحبان امضای مجاز، ترکیب سهامداران، مالکان یا شرکاء بالای ده درصد، مؤسسان، اعضای هیأت مدیره و مدیر عامل، بازرسان، حسابرسان و نشانی اقامتگاه آنان؛

2-          اخذ اطلاعات مربوط به حساب بانکی مرتبط با معاملات کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا؛

3-          اخذ اطلاعات در مورد حجم معاملات قبلی؛

4-    اخذ اصل مدرک شناسایی صاحبان امضای مجاز شامل شناسنامه و کارت ملی و نگهداری کپی مصدق تمامی صفحات مدارک مذکور.

تبصرة 1:   کلیة مستندات اخذ شدة موضوع این ماده باید توسط کارگزار برابر با اصل شوند.

تبصرة 2:   کلیة اطلاعات موضوع این ماده براساس فرمت‌های ابلاغی بورس اخذ خواهد شد.

تبصره3:   در صورتی که سایر مقررات لازم­الاجرا از جمله مقررات مبارزه با پولشویی، الزامات بیشتری نسبت به مفاد این ماده به منظور احراز هویت و شناسایی مشتریان مقرر نماید، مفاد آن مقررات نیز باید رعایت شود.

         ماده 22   :کارگزاران مکلف به ثبت و نگهداری مدارک مربوط به سوابق شناسایی مشتریان و اطلاعات، مستندات و سوابق مربوط به معاملات می‌باشند.

تبصره:     اسناد مربوط باید به گونه‌ای ثبت و نگهداری شود که امکان ارایة آن حسب درخواست سازمان و بورس وجود داشته باشد.

            ماده 23   : در صورتی که مشتری از ارایة اطلاعات و مدارک مورد نظر موضوع مادة 21 امتناع کند یا کارگزار اطلاعاتی برخلاف اطلاعات ارایه شده توسط مشتری احراز نماید، کارگزار باید از انجام معامله برای مشتری خودداری نموده و مراتب را به بورس اعلام نماید.

           ماده 24   : کارگزار موظف است براي دريافت درخواست مشتريان از فرم‌هاي کاغذی یا الکترونيک، طبق فرمت ابلاغی بورس استفاده کند.

تبصره: دریافت درخواست مشتریان به صورت الکترونیک اعم از تلفنی و اینترنتی براساس دستورالعمل مصوب هيئت‌مديره سازمان صورت می­گیرد.

            ماده 25   :کارگزاران نمی‌توانند از دریافت درخواست‌های مشتریان که با رعایت مقررات ارایه می‌شود، خودداری نمایند.

           ماده 26   : کارگزاران مکلفند از دفاتر ثبت سفارش مورد تأييد سازمان استفاده نمايند. سفارش‌های مشتریان به ترتیب زمان دریافت، در این دفاتر ثبت می‌شود. در اين دفتر باید استانداردهاي وضع شده توسط سازمان در خصوص ثبت و اجراي درخواست‌های مشتريان رعايت شود. کارگزارانی مجاز به استفاده از کد معاملات گروهی و ثبت سفارش‌های گروهی هستند که مقررات موضوع این ماده را رعایت نمایند.

           ماده 27   :کارگزاران در دریافت سفارش‌ها از وکیل یا نمایندة قانونی مشتریان موظفند مقررات انجام معاملات وکالتی را رعایت نمایند.

           ماده 28   :كارگزاران موظفند سفارش مشتريان را همواره با رعايت صرفه و صلاح ايشان اجرا نمايند.

           ماده 29   :در صورتي‌كه اجراي سفارشات مشتريان منجر به نقض مقررات، دستكاري بازار يا معاملات متكي به اطلاعات نهاني گردد، كارگزار مكلف است از اجراي سفارش مشتريان خودداري نموده و مراتب را به سازمان و بورس گزارش دهد.

         ماده 30   :در صورتی که طبق مقررات، واریز پیش­پرداخت توسط خریدار قبل از معامله الزامی باشد، کارگزار مکلف است در زمان دریافت سفارش از مشتریان خود از واریز وجه مذکور اطمینان حاصل نماید.

  تبصره1: میزان پیش پرداخت توسط هیئت مدیرۀ بورس تعیین و حداقل 2 روز کاری پیش از اعمال اطلاع رسانی می‌شود.

  تبصره2: بورس موظف است از ثبت و اجرای سفارش­هایی که مقررات این ماده درخصوص آنها رعایت نشده است در سیستم معاملات، جلوگیری    نماید.

           ماده 31   : در صورتی که طبق مصوبات هیئت مدیرۀ سازمان یا هیئت پذیرش، محدودیتی جهت انجام معاملات کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا برای شخص یا گروهی از اشخاص تعیین گردد، کارگزار و بورس مکلفند در زمان دریافت و اجرای سفارش محدودیت‌های مذکور را رعایت نمایند.

بخش دوم: ضوابط اختصاصی بازار فیزیکی

فصل ششم : ضوابط معاملات کالا به روش حراج حضوری

          ماده 32   : عرضه کالا به روش حراج حضوری صرفاً برای کالاهای دارای یک عرضه کننده انجام می‌شود، شرایط عرضه در این روش حسب هر عرضه توسط بورس تعیین می‌‌گردد.

          ماده 33   : قبل از عرضه کالا به روش حراج حضوری باید اطلاعیة عرضه توسط بورس منتشر گردد. این اطلاعیه شامل موارد زیر می­باشد.

1.      مشخصات کالای قابل عرضه

2.      حجم کالای قابل عرضه

3.      حداکثر افزایش عرضه توسط عرضه‌کننده

4.      نوع معامله (در معاملة سلف ذکر سررسید تحویل کالا و در معاملة نسیه ذکر شرایط پرداخت)

5.      قیمت پایه

6.      تاریخ عرضه

7.      نام عرضه‌کننده و تولیدکننده

8.      شرایط پرداخت وجه معامله و در صورت تسويه غیرنقدی تعیین میزان دقیق بخش غیر نقدی و همچنین ذکر اسناد مورد نیاز جهت تسویه.

9.      زمان‌بندی، مکان و شرایط تحویل

10.    نوع بسته‌بندی (در صورت وجود)

11.       درخصوص قراردادهای سلف امکان انجام یا عدم انجام معاملات سلف موازی استاندارد بر روی آن

12.       بازار هدف بین المللی درخصوص کالاهای صادراتی مورد عرضه در رینگ بین المللی 

13.       قیمت مبنا و جزئیات محاسبه قیمت نهایی در معاملات کشف پریمیوم  

14.       محدودیت نوسان قیمت پایه

15.       محدودیت نوسان قیمت مجاز در صورت وجود

16.       واحد پایه تخصیص

17.       حداقل خرید

18.       حداقل خرید جهت کشف نرخ

19.       حداقل تغییر قیمت سفارش

20.       حداکثر خرید در صورت وجود

تبصره 1: فرمت فرم‌های سفارش فروش و اطلاعیه عرضه توسط هیئت مدیرۀ بورس تصویب می‌شود.

تبصره 2: بندهای 1 الی 12 اطلاعیه عرضه توسط کارگزار فروشنده و بندهای 13 الی20 توسط بورس تعیین می­شود.

تبصره 3: بورس قبل از شروع هر جلسه رسمی معاملات ترتیب زمانی عرضه­های آن جلسه را اعلام می‌نماید.

            ماده 34     : موعد انتشار اطلاعیه عرضه به شرح زیر است:

الف) در حراج حضوری

     الف-1) برای رینگ داخلی یک روز کاری قبل از عرضه

     الف-2) برای رینگ بین المللی 3 روز کاری قبل از عرضه

ب) در معاملات تمام الکترونیکی روزکاری قبل از شروع معاملات هر نماد معاملاتی

ج) در عرضه یکجا 5 روز کاری قبل از عرضه

         ماده 35   : اطلاعیه عرضه کالا در بازار فیزیکی باید حداکثر تا ساعت 16 موعد انتشار اطلاعیه عرضه توسط بورس منتشر ­گردد. بدین منظور باید اقدامات زیر انجام گردد:

1-    فرم درخواست عرضه  باید حداکثر تا ساعت 12 موعد انتشار اطلاعیه عرضه توسط کارگزار عرضه کننده به بورس ارائه شود.

2-    بورس اطلاعیه عرضه را حداکثر تا ساعت 14 موعد انتشار اطلاعیه عرضه، بررسی و در صورت تأئید به اتاق پایاپای ارائه می­نماید.

3-    اتاق پایاپای پس از احراز شرایط عرضه کننده از حیث تضامین و سپرده­های مورد نیاز جهت عرضه، تایید یا عدم تایید خود را درخصوص عرضه حداکثر تا ساعت 30/15 موعد انتشار اطلاعیه عرضه به بورس اعلام می­نماید.

4-    بورس حداکثر تا ساعت 16 موعد انتشار اطلاعیه عرضه، اقدام به انتشار اطلاعیه عرضه از طریق سایت رسمی خود می­نماید. 

تبصره1: در صورت عدم تأئید اطلاعیه عرضه، بورس مراتب را حداکثر تا ساعت 16 همان روز کاری به کارگزار عرضه کننده اعلام می­نماید.

 تبصره 2: سایر اطلاعات عمومی کالا از جمله خطای مجاز تحویل، استاندارد کالا و هزینة انبارداری در قالب امیدنامه منتشر می‌شود. اطلاعات منتشره در قالب امیدنامه جزء لاینفک اطلاعیه عرضه است.

          ماده 36   :کلیة وظایف و تعهدات طرفین معامله صرفاً در چارچوب شرایط مندرج در اطلاعیة عرضه و مقررات می‌باشد و شرایط معامله پس از انتشار اطلاعیه عرضه قابل تغییر نمی‌باشد.

           ماده 37   : پس از انتشار اطلاعیة عرضه توسط بورس، فروشنده نمی‌تواند از عرضة کالای تعیین شده در اطلاعیه عرضه، خودداری نماید، مگر اینکه مراتب و دلایل انصراف خود را قبل از عرضه به بورس اعلام و موافقت بورس را اخذ نماید. در صورت عدم موافقت بورس با انصراف و عدم عرضه از سوی عرضه کننده، وی مکلف به پرداخت یک در هزار ارزش عرضه به قیمت پایه به عنوان وجه التزام به خریدارانی است که اقدام به واریز پیش پرداخت موضوع عرضة مذکور نموده اند. وجه التزام مذکور توسط اتاق پایاپای و به نسبت میزان پیش پرداخت واریز شده، بین خریداران تقسیم می­گردد.

          ماده 38   : در صورت انتشار آگهی فروش یا اعلام شرایط فروش کالا توسط عرضه‌کننده به هر نحو، اطلاعات مندرج در آن نباید با اطلاعیة عرضة منتشره توسط بورس مغایرت داشته باشد. در صورت مغایرت، اطلاعیة عرضة منتشره در سایت رسمی بورس مبنای انجام معامله می‌باشد.

          ماده 39   : مراحل انجام معاملات کالا به روش حراج حضوری به شرح زیر می‌باشد:

1-    پیش‌گشایش: در این مرحله امکان ورود، تغییر یا حذف سفارش برای کارگزار خریدار وجود دارد و کارگزار فروشنده فقط باید عرضة خود را با قیمت پایه و حجم مندرج در اطلاعیه عرضه وارد نماید، لیکن در این مرحله معامله‌ای انجام نمی‌شود.

2-    مظنه‌یابی: کلیة سفارش‌های فعال در پایان مرحله پیش‌گشایش به این مرحله منتقل می‌شود. شرایط این مرحله به شرح زیر می‌باشد:

1-2  امکان ورود و حذف سفارش‌ها وجود ندارد.

2-2  امکان افزایش حجم تقاضای خریداران و کاهش حجم عرضه فروشندگان وجود ندارد.

3-2  فروشندگان صرفاً در زمان یک سوم ابتدایی دوره مظنه یابی، امکان افزایش میزان عرضه را دارند.

4-2  فروشندگان می‌توانند قیمت خود را حداکثر تا سطح قیمت بهترین سفارش خرید ثبت شده کاهش دهند.

5-2  خریداران می‌توانند قیمت خود را حداکثر تا سطح قیمت بهترین سفارش فروش ثبت شده افزایش دهند.

6-2  کاهش حجم هر سفارش خرید صرفاً قبل از برابری قیمت آن با قیمت بهترین سفارش فروش ثبت شده امکان‌پذیر است.

7-2  چنانچه حجم عرضه بیشتر از مجموع تقاضاهایی باشد که قیمت فروشنده را پذیرفته‌اند، معاملات با قیمت فروشنده و به میزان مجموع تقاضاهای خریدارانی که قیمت فروشنده را پذیرفته‌اند، انجام می‌شود.

8-2  چنانچه در پایان این مرحله هیچ خریداری قیمت فروشنده را نپذیرد امکان تجدید مرحلة مظنه‌یابی صرفاً برای یکبار دیگر توسط بورس وجود دارد.

3-    رقابت: در صورتی که در پایان زمان مظنه‌یابی مجموع تقاضاهای خریدارانی که قیمت فروشنده را پذیرفته‌اند بیش از کل میزان عرضه باشد، سفارش خریداران مذکور وارد مرحلة رقابت می‌گردد. شرایط این مرحله به شرح زیر می‌باشد:

1-3 سفارش‌های فروشندگان قابل تغییر نمی‌باشد.

2-3 خریداران حق تغییر حجم تقاضای وارده را ندارند.

3-3 خریداران صرفاً می‌توانند قیمت تقاضای خود را افزایش دهند.

4-3 در پایان مرحله رقابت، معاملات براساس اولویت‌های موضوع مادة 5 این دستورالعمل انجام خواهد شد.

5-3 در صورتی که به دلیل وجود محدودیت نوسان قیمت مجاز، حجم تقاضاهایی که سقف قیمت مجاز را پذیرفته‌اند بیش از کل حجم عرضه باشد، عرضه به روش تسهیم به نسبت انجام خواهد شد. پس از تسهیم به نسبت، مقادیر تخصیص یافته به هر یک از کارگزاران نسبت به واحد پایة تخصیص، گرد می‌شوند.

      6-3  در زمان اعمال رویه تسهیم به نسبت در صورتیکه به دلیل محدودیت‌های ناشی از واحد پایه تخصیص، امکان تخصیص کالا به میزان مندرج در اطلاعیه عرضه وجود نداشته باشد، میزان عرضه می‌تواند به تشخیص مدیرعامل بورس تا سطح حداکثر 10 درصد میزان عرضه مندرج در اطلاعیه عرضه کاهش یا افزایش یابد و عرضه کنندگان ملزم به تبعیت از تصمیم مدیرعامل بورس در این خصوص هستند.

4-    نظارت: این مرحله پس از پایان زمان معاملات، جهت انجام اقدامات بورس از جمله تأیید معاملات می‌باشد.

5-    عرضة مازاد: در صورتی که حجم عرضه در پایان مرحلة مظنه‌یابی از تقاضاهایی که قیمت عرضه‌کننده را پذیرفته‌اند بیشتر باشد، مازاد عرضه در این مرحله قابل معامله می‌باشد. خریداران می‌توانند با ارایه تقاضای خرید با قیمت معاملات انجام شده در پایان مرحلة مظنه‌یابی، اقدام به خرید عرضه‌های مازاد نمایند. مرحلة عرضة مازاد از پایان مرحله نظارت آغاز و حداکثر تا پایان زماني از روز جاری معاملاتی كه هيئت مديره بورس تعيين مي‌كند ادامه می‌یابد.

شرایط معاملات عرضة مازاد به شرح ذیل می‌باشد:

1-5   در صورتی که قسمتی از حجم عرضه اعلامی طبق اطلاعیة عرضه يا عرضه افزايش يافته در مرحلة مظنه‌ياني معامله نگردد، این مازاد در سامانه معاملات باقیمانده و تا پایان مرحلة عرضة مازاد قابل معامله می‌باشد.

2-5   عرضه مازاد با پیشنهاد عرضه‌کننده و موافقت بورس می‌تواند تا پایان روز کاری قبل از روز عرضه بعدی نماد معاملاتی یا یک هفته پس از روز عرضه، هر کدام که کمتر باشد، معامله شود.

3-5   در صورت منتقل شدن عرضة مازاد به روزهای کاری بعد کارگزار عرضه‌کننده صرفاً تا ساعت 9 صبح روز کاری بعد می‌تواند عرضه مازاد را از سامانه معاملات حذف نماید. در غیر اینصورت عرضه مازاد تا پایان مرحلة عرضة مازاد آن روز معاملاتی قابل معامله خواهد بود.

4-5   در صورتی که در پایان مرحلة نظارت کارگزار عرضه‌کننده درخواست افزایش مازاد عرضه را بدهد، افزایش مازاد با تائید بورس امکان‌پذیر است.

تبصره:  طول مدت هر یک از مراحل فوق توسط هیأت مدیرة بورس تعیین و حداقل 3 روز کاری قبل از اعمال اطلاع‌رسانی می‌گردد. تغییر طول مدت مراحل فوق حین جلسه معاملاتی مجاز نمی‌باشد.

          ماده 40   : در صورتی که هیأت مدیرة بورس برای یک نماد،  محدودیت نوسان قیمت مجاز تعریف نماید، کلیة سفارش‌های وارده به سامانه معاملات برای آن نماد باید در محدودة نوسان قیمت مجاز باشد. محدودة نوسان قیمت مجاز برای نماد، تابلو یا بازار توسط هیأت مدیرة بورس تصویب و تا پایان روز قبل از عرضه اطلاع‌رسانی می‌گردد.

        ماده 41   :در صورتی که قیمت پایۀ پیشنهاد شده در اطلاعیۀ عرضه، خارج از محدودۀ نوسان قیمت پایه باشد، بورس باید از انتشار اطلاعیه عرضه جلوگیری کند.

تبصره: رویة تعیین محدودۀ نوسان قیمت پایه توسط هیأت مدیرۀ بورس تعیین و حداقل 3 روزکاری قبل از اعمال اطلاع‌رسانی می‌گردد.

        ماده 42   : بورس می‌تواند روش محاسبة قیمت پایة برخی از کالاهای پذیرفته شده را براساس فرمول مشخصی اعلام کند. در این صورت عرضة کالای عرضه کننده صرفاً با قیمت پایۀ محاسبه شده براساس فرمول مذکور امکان پذیر می‌باشد.

تبصره:    فرمول تعیین قیمت پایه به پیشنهاد عرضه‌کننده به تأیید بورس رسیده و حداقل 3 روز کاری قبل از اعمال توسط بورس اطلاع‌رسانی می‌گردد.

        ماده 43   : میزان واحد پایه تخصیص، حداقل خرید، حداقل تغییر قیمت سفارش، حداقل عرضه و حداکثر خرید توسط هیأت مدیرة بورس مصوب می‌گردد. کارگزاران باید در دریافت، ثبت و تخصیص سفارش‌ها، محدودیت‌های فوق‌‌الذکر را رعایت نمایند. بورس از ورود سفارش‌ها و یا انجام معاملاتی که محدودیت‌های مذکور را رعایت ننماید، جلوگیری خواهد کرد.

تبصره:  اعمال هر گونه محدودیت حجمی یا سهمیه‌بندی در خرید، فروش و یا تخصیص کالا خارج از موارد موضوع این ماده مجاز نمی‌باشد.

       ماده 44   :در صورتی که سفارش‌های تطبیق یافته یک نماد طی یک جلسه معاملاتی کمتر از حداقل خرید جهت کشف نرخ باشد، تطبیق سفارش‌های مذکور نمی‌تواند مورد تأیید بورس قرار گیرد و معامله‌ای انجام نمی‌شود.

تبصره:  حداقل خرید جهت کشف نرخ توسط هیأت پذیرش تعیین و تا پایان روز  قبل از عرضه اطلاع‌رسانی می‌گردد.

        ماده 45   :در صورتی که برای یک نماد معاملاتی حراج حضوری انجام شود و به دلیل عدم وجود تقاضای کافی معامله‌ای بر روی آن نماد صورت نپذیرد، امکان حراج مجدد نماد تا پایان آن جلسه معاملاتی وجود دارد. در این حالت باید کارگزاران متقاضی خرید، درخواست خودرا قبل از پایان جلسه معاملاتی به بورس اعلام نمایند. درصورت موافقت بورس با عرضة مجدد، عرضه‌کننده ملزم به عرضه مجدد در همان جلسة معاملاتی می‌باشد.

  فصل هفتم : ضوابط معاملات کالا به روش تمام الکترونیکی

        ماده 46: در صورتی که کالایی به تشخیص بورس در بازار فیزیکی دارای عرضه‌کنندگان و خریداران متعدد باشد، معاملات آن به روش تمام الکترونیکی انجام می‌شود.

        ماده 47  : معاملات به روش تمام الکترونیکی طی مراحل به شرح زیر انجام می‌شود:

1.  پيش‌گشايش: مرحلة ابتدایی معاملات است که در آن امکان ورود، تغییر يا حذف سفارش وجود دارد ليکن معامله‌ای انجام نمی‌شود.

2.  مرحلة گشایش: این مرحله بلافاصله پس از مرحلۀ پیش‌گشایش است و در آن، سفارش‌هاي موجود در سامانة معاملات براساس ساز وکار حراج ناپیوسته انجام می‌شود.

3.  مرحلة پيوسته: این مرحله‌پس از انجام مرحلۀ گشایش شروع و در آن به محض تطبیق قیمت سفارش‌های وارد شده به سامانة معاملات، معامله انجام می‌شود.

4.  مرحلة حراج ناپیوسته پایانی: این مرحله پس از خاتمۀ مرحلۀ پیوسته شروع می‌شود. طی این مرحله امکان ورود، تغییر یا حذف سفارش توسط کارگزاران وجود دارد لیکن معامله‌ای انجام نمی‌شود. در پایان این مرحله سفارش‌های موجود در سامانة معاملات براساس ساز وکار حراج ناپیوسته اجرا می‌شود.

5.  مرحلة معاملات پایانی: مرحله پایانی جلسۀ معاملاتی است که طی آن ورود سفارش و انجام معامله صرفاً با قیمت پایانی امکان‌پذیر است.

تبصره 1:  هیئت مدیره بورس می‌تواند یک یا چند مورد از مراحل فوق را جهت انجام معاملات تعیین نماید، لیکن باید حداقل 3 روز کاری قبل از اعمال موضوع را اطلاع رسانی نماید.

تبصره 2:  هیأت مدیرة بورس می‌تواند در روش تمام الکترونیکی، زمانی را خارج از جلسة معاملات، برای ورود سفارش‌ها تعیین نماید.

تبصره 3: طول مدت هر یک از مراحل فوق توسط هیأت مدیرة بورس تعیین و حداقل 3 روز کاری قبل از اعمال اطلاع‌رسانی می‌گردد. تغییر طول مدت مراحل فوق حین جلسة معاملات مجاز نمی‌باشد.

   ماده 48 : اطلاعیه عرضه معاملات کالای فیزیکی به روش تمام الکترونیکی باید روزکاری قبل از شروع معاملات هر نماد معاملاتی منتشر گردد. در این اطلاعیه حداقل اطلاعات زیر درج می شود:

1.     مشخصات کالای قابل عرضه

2.     نوع معامله، در معاملة سلف ذکر سررسید تحویل کالا و در معاملة نسیه ذکر شرایط پرداخت

3.     قیمت پایه

4.     تاریخ شروع معاملات نماد

5.     شرایط پرداخت وجه معامله و در صورت تسويه غیرنقدی تعیین میزان دقیق بخش غیر نقدی و همچنین ذکر اسناد مورد نیاز جهت تسویه.

6.     شرایط تحویل

7.     بازار هدف بین المللی درخصوص کالاهای صادراتی مورد عرضه در رینگ بین المللی 

8.     محدودیت نوسان قیمت مجاز

9.     واحد پایه تخصیص حسب مورد

10.            حداقل خرید

11.            حداقل خرید جهت کشف نرخ

12.            حداقل تغییر قیمت سفارش

 

تبصره 1: فرمت فرم‌های سفارش فروش و اطلاعیه عرضه توسط هیئت مدیرۀ بورس تصویب می‌شود.

تبصره 2: بندهای 1 الی 7 اطلاعیه عرضه توسط کارگزار فروشنده و بندهای 8 الی 12 توسط بورس تعیین می­شود.

  فصل هشتم : ضوابط معاملات کالا به روش عرضه یکجا

   ماده 49   :عرضه یکجای کالاهای پذیرفته شده در بورس صرفاً با موافقت هیئت مدیرۀ بورس امکان پذیر است.

  ماده 50   : عرضة یکجای کالا توسط یک عرضه کننده انجام می‌شود و کالای مورد عرضه بصورت یکجا معامله خواهد شد.

  ماده 51   : ضوابط انتشار اطلاعیه عرضه و اطلاعات آن در روش عرضه یکجا، مانند ضوابط مربوطه در روش حراج حضوری موضوع فصل ششم این دستورالعمل می باشد.

  ماده 52   : انجام رقابت و تطبیق سفارشات در عرضه یکجا به روش تمام الکترونیکی انجام می‌شود.

  ماده 53   : در صورت تمایل فروشنده به انتشار آگهی فروش در جراید، اطلاعات مندرج در آن نباید با اطلاعات ارایه شده به بورس مغایرت داشته باشد. در صورت مغایرت، اطلاعات منتشر شده در سایت رسمی بورس قابل استناد می‌باشد.

  ماده 54   : در عرضة یکجا مدیرعامل بورس می‌تواند براساس وضعیت بازار، حداقل تغییر قیمت مجاز هر سفارش را که در اطلاعیه عرضه اعلام شده است، برای جلسات معاملاتی بعد تغییر دهد، لیکن باید قبل از شروع جلسة معاملاتی، مراتب را از طریق درج در سایت رسمی بورس به اطلاع عموم برساند.

  ماده 55   : سفارش خرید باید برابر کل کالای عرضه شده باشد. همچنین قیمت تعیین شده در سفارش‌های خرید نباید کمتر از قیمت پایه‌ای باشد که در اطلاعیه عرضه اعلام شده است.

  ماده 56   :کاهش قیمت سفارش خرید ثبت شده در سامانه معاملات یا ورود سفارش با قیمتی کمتر از بالاترین سفارش خرید ثبت شده در سامانة معاملات، مجاز نمی‌باشد و حذف سفارش خرید فقط در صورت ثبت سفارش خرید با قیمت بالاتر در سامانه معاملات مجاز است.

  ماده 57   : کارگزار فروشنده مکلف است در صورت ثبت سفارش خرید در سامانه معاملات با قیمت پایه یا بیشتر از آن قبل از 10 دقیقة پایانی جلسة معاملاتی، اقدام به عرضه نماید. عرضه توسط کارگزار فروشنده تنها در صورتی امکان‌پذیر است که از زمان ثبت بهترین سفارش خرید در سامانه معاملات حداقل 3 دقیقه گذشته باشد.

تبصرة 1:   در صورت ثبت سفارش خرید در 10 دقیقة پایانی بازار، ادامة رقابت به جلسة معاملاتی بعد موکول شده و کارگزار دارای بهترین سفارش خرید موظف است سفارش خود را با همان قیمت در ابتدای جلسة معاملاتی بعد وارد سامانه نماید.

تبصرة 2:     عدم رعایت ضوابط این ماده از سوی کارگزار خریدار یا کارگزار فروشنده تخلف محسوب شده و بورس مکلف است موضوع را جهت رسیدگی به مرجع رسیدگی به تخلفات کارگزاران ارجاع نماید.

  ماده 58   :در صورتی که تخلفات طرفین مانع انجام معامله در عرضه یکجا شود، متخلف مکلف به پرداخت یک درصد ارزش معامله به قیمت پایه به عنوان خسارت به طرف مقابل خواهد بود. در این خصوص کارگزار وثائق و تضامین لازم را حسب مورد از خریدار یا فروشنده دریافت می­نماید. همچنین در صورت عدم انجام معامله مطابق این ماده، شخص متخلف مکلف است کارمزدهای انجام معامله را بر حسب ارزش معامله به قیمت پایه پرداخت نماید.

  ماده 59   :در عرضة یکجا، عرضه‌کننده باید شرایط تسویة معاملات را شامل موارد زیر به طور دقیق در اطلاعیه عرضه اعلام نماید :

1-    نحوه تسویه معامله و میزان بخش نقدی و بخش غیر نقد معامله

2-  مهلت پرداخت بخش نقدی و تنظیم فرم خارج از پایاپای که طی آن خریدار باید بخش نقدی معامله را واریز نماید، اقدامات لازم جهت امضای فرم خارج از پایاپای توسط فروشنده برای بخش غیر نقد معامله را انجام و فروشنده باید فرم خارج از پایاپای را از طریق کارگزار فروشنده به بورس ارائه دهد. این مهلت حداکثر 30 روز تقویمی پس از انجام معامله خواهد بود.

3-    مهلت زمانی انجام اقدامات و ارائه مستندات لازم از سوی خریدار به فروشنده جهت ارائه فرم خارج از پایاپای

  ماده 60   : در عرضة یکجا، کارگزار عرضه کننده در صورتی مجاز به عرضه خواهد بود که معادل یک درصد ارزش کالای موضوع معامله براساس قیمت پایه را به صورت نقد یا ضمانت‌نامة بانکی بدون قید و شرط به عنوان وجه التزام از عرضه کننده دریافت و حسب مورد به حساب اتاق پایاپای واریز یا به این اتاق تحویل دهد و تأییدیة اتاق پایاپای را مبنی بر اخذ تضامین مربوطه به بورس ارایه کند. سپرده موضوع این ماده علاوه بر تضامینی است که طبق مقررات جهت عرضه کالا در بورس اخذ می‌شود و صرفاً جهت تضمین تعهدات عرضه کننده در فرایند انجام رقابت تا قطعی شدن معاملۀ عرضه یکجا است.

تبصرة 1:   در صورت عدم ایفای تعهدات معامله توسط فروشنده، سپردة موضوع این ماده پس از کسر کارمزدها و هزینه‌های معامله به کارگزار خریدار پرداخت می‌شود.

تبصرة 2: در صورتی که کارگزار فروشنده پس از انتشار اطلاعیه عرضه و قبل از شروع رقابت، انصراف کتبی خود را از ادامة رقابت اعلام  و بورس با انصراف وی موافقت نماید یا چنانچه به دلیل عدم وجود خریدار معامله انجام نشود، سپردة موضوع این ماده با تایید بورس مبنی بر عدم مغایرت اقدامات کارگزار با مقررات در جریان معامله مذکور، حداکثر تا دو روز کاری پس از زمان انصراف یا پایان رقابت مسترد می‌شود.

  ماده 61   :در عرضة یکجا، کارگزار خریدار در صورتی مجاز به ورود سفارش به سامانه معاملات است که معادل 3 درصد ارزش کالای موضوع معامله براساس قیمت پایه را به صورت نقد یا ضمانت‌نامة بانکی بدون قید و شرط از مشتری دریافت و حسب مورد به حساب اتاق پایاپای واریز یا به این اتاق تحویل دهد و تأییدیة اتاق مزبور را مبنی بر اخذ تضامین مربوطه به بورس ارایه کند.

تبصرة 1:   در صورت عدم ایفای تعهدات تسویه از سوی کارگزار خریدار، سپردة موضوع این ماده پس از کسر کارمزدها و هزینه‌های معامله به کارگزار فروشنده پرداخت می‌شود.

تبصرة 2:     در صورتی که کارگزار خریدار پس از ارایة درخواست خرید و قبل از انجام معامله، انصراف کتبی خود را از ادامة رقابت اعلام نماید یا چنانچه کارگزار خریدار  موفق به انجام معامله نگردد، سپردة وی با تایید بورس مبنی بر عدم مغایرت اقدامات کارگزار با مقررات در جریان معامله مذکور، حداکثر تا دو روز کاری پس از زمان انصراف یا انجام معامله مسترد می‌شود.

  ماده 62   : کارگزار خریدار مکلف است پس از انجام معامله حداکثر طی مهلت واریز بخش نقدی و تنظیم فرم خارج از پایاپای که در اطلاعیه عرضه مشخص شده است، نسبت به تسویة بخش نقدی معامله از طریق اتاق پایاپای اقدام نماید و مستندات لازم جهت تنظیم فرم تسویة خارج از پایاپای بخش غیرنقدی را به فروشنده ارایه کند. کارگزار فروشنده مکلف است پس از انجام اقدامات و دریافت مستندات لازم جهت تنظیم فرم تسویة خارج از پایاپای از سوی خریدار طی مهلت تنظیم فرم خارج از پایاپای، نسبت به ارایة فرم تسویة خارج از پایاپای به اتاق پایاپای اقدام نماید. در صورت واریز بخش نقدی و ارایة سند تسویة خارج از پایاپای به اتاق پایاپای طی مهلت‌های مقرر، معامله از نظر بورس قطعی خواهد شد.

تبصرۀ : در صورت خودداری کارگزار فروشنده یا فروشنده از دریافت مستندات لازم جهت تنظیم فرم خارج از پایاپای، خریدار یا کارگزار وی می‌تواند اسناد فوق را جهت ثبت در سوابق به اتاق پایاپای ارایه و رسید دریافت نماید.

  ماده 63   : در خصوص معاملة عرضة یکجا، کارگزار خریدار می تواند از کد تجمیعی جهت شرکت در رقابت برای چند خریدار استفاده نماید لیکن باید نام خریدار و درصد تخصیص به هریک بر اساس سفارشات ثبت شده  نزد کارگزار مشخص بوده و قبل از شروع رقابت به بورس اعلام شود. تخصیص کالا به خریداران پس از قطعی شدن معامله، بر اساس اطلاعات موضوع این ماده  انجام خواهد شد.

  ماده 64   : در صورت عدم تسلیم سند تسویه خارج از پایاپای توسط کارگزار فروشنده یا عدم تسویة بخش نقدی معامله توسط کارگزار خریدار در مهلت مقرر، انجام معامله توسط بورس قطعی نمی‌شود.

  ماده 65   :در صورت عدم امضای سند تسویه خارج از پایاپای از سوی خریدار یا فروشنده یا عدم ارائه آن به بورس، به اختلاف طرفین بر اساس ترتیبات مقرر در مادۀ 36 قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران رسیدگی خواهد شد. در صورتی که براساس رأی صادرة قطعی عرضه کننده و یا کارگزار عرضه کننده متخلف شناخته شوند، کارمزد کارگزار فروشنده، سازمان، بورس و شرکت سپرده‌گذاری مرکزی از محل سپردة موضوع مادۀ60 این دستورالعمل کسر و مابقی به حساب کارگزار خریدار واریز خواهد شد و درصورتی که خریدار متخلف شناخته شود، کارمزد کارگزار خریدار، سازمان و بورس از محل سپردة موضوع مادۀ 61 این دستورالعمل کسر و مابقی به حساب کارگزار فروشنده واریز خواهد شد. کارگزار فروشنده پس از کسر کارمزد خود مکلف به پرداخت مابقی مبلغ مذکور به عنوان خسارت به فروشنده خواهد بود

  ماده 66   :در صورت عدم واریز بخش نقدی توسط خریدار، کارمزد کارگزار خریدار، سازمان و بورس از محل سپردة موضوع مادۀ 61 این دستورالعمل کسر و مابقی به حساب کارگزار فروشنده واریز خواهد شد. کارگزار فروشنده پس از کسر کارمزد خود مکلف به پرداخت مابقی مبلغ مذکور به عنوان خسارت به فروشنده خواهد بود.    

  ماده 67   : ارائه فرم تسویه خارج از پایاپای به بورس به منزلۀ پایان فرایند معامله و تسویه معامله در بورس محسوب شده و بورس در خصوص تسویه بخش غیر نقدی معامله مسئولیتی نخواهد داشت. ضوابط مربوط به تحویل کالا تابع مقررات عمومی تحویل کالای مورد معامله در بازار فیزیکی مندرج در دستورالعمل تسویه و پایاپای خواهد بود.

بخش سوم : ضوابط اختصاصی بازار مشتقه

  فصل نهم : ضوابط کلی  معاملات در بازار مشتقه

   ماده 68   : گشایش نماد معاملاتی قراردادهای مورد معامله در بازار مشتقه منوط به انجام اقدامات زیر است:

        1-    پذیرش و درج اوراق مربوطه

        2-    انتشار اطلاعیه معاملاتی و مشخصات قرارداد حداقل 3 روز کاری قبل از معامله

        3-    ایجاد فایل دارایی مشتریان حسب مورد توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی

       ماده 69   : گشایش نماد معاملاتی از طریق حراج ناپیوسته با اعمال یک مرحله پیش‌گشایش شروع و با اجرای حراج ناپيوسته پایان می‌یابد. پس از این مرحله، معاملات به صورت پیوسته در زمان باقیمانده تا پایان جلسة معاملاتی و در دامنة نوسان مجاز روزانه قیمت انجام می‌شود. قیمت مرجع در مرحله پیوسته، قیمت کشف شده از طریق حراج ناپیوسته است.

تبصره: در صورتی که در دورۀ حراج ناپیوسته معامله‌ای صورت نپذیرد يا به دلیل غير عادي بودن قيمت كشف شده يا حجم اوراق بهادار معامله شده، معاملات انجام شده در دوره حراج ناپيوسته توسط بورس تایید نگردد، به تشخیص بورس و پس از اطلاع رسانی، حراج ناپیوسته تا کشف قیمت تکرار می­گردد. در صورتیکه پس از 3 روز کاری کشف قیمت انجام نگردید قیمت تئوریک توسط بورس محاسبه و به عنوان قیمت گشایش لحاظ می­شود.

    ماده 70   : معاملات در بازار مشتقه به روش تمام الکترونیکی و طی مراحل و شرایطی که در مادۀ 47 این دستورالعمل و تبصره های ذیل آن تصریح شده است، انجام می شود.

    ماده 71   : در صورتی‌که معاملات اوراق  بهادار مظنون به ‌استفاده از اطلاعات‌نهانی یا دستکاری قیمت باشد، بورس می‌تواند رأساً یا به موجب اعلام سازمان نماد معاملاتی اوراق بهادار را متوقف نماید. بازگشایی نماد معاملاتی پس از بررسی‌های لازم و حداکثر تا پایان روز معاملاتی بعد حسب مورد به تشخیص بورس یا سازمان خواهد بود.

   ماده 72   : بورس باید دلیل توقف نمادهای معاملاتی را حداکثر تا پایان روز کاری توقف نماد معاملاتی اطلاع‌رسانی نماید. همچنین بورس مکلف است حداقل 15 دقیقه قبل از بازگشایی نماد معاملاتی مراتب را به اطلاع عموم برساند.

   ماده 73   : قیمت پایانی اوراق بهادار مبتنی بر کالا در پایان هر جلسه معاملاتی توسط بورس به شرح زیر تعیین و از طریق سایت رسمی بورس منتشر می­شود.

           1-    در صورت انجام معاملات روی نماد معاملاتی طی روز میانگین وزنی معاملات انجام شده طی آن روز.

           2-  در صورت عدم انجام معامله طی روز، قیمت پایانی براساس روش محاسبه قیمت تئوریک که توسط هیئت پذیرش تعیین می­گردد محاسبه خواهد شد.

تبصره: در تسویه معاملات اوراق بهادار مبتنی بر کالا قیمت پایانی به عنوان قیمت تسویه در نظر گرفته می­شود.

فصل دهم : ضوابط اختصاصی معاملات قراردادهای سلف موازی استاندارد

  ماده 74   : نماد معاملاتی قراردادهای سلف موازی استاندارد پذیرفته شده در هیئت پذیرش، حداکثر 10 کاری روز پس از درج قرارداد و انتشار امیدنامه پذیرش در بازار مشتقه ایجاد می‌گردد. معاملات ثانویه قرارداد سلف موازی استاندارد پس از عرضه اولیه در بورس انجام خواهد داشت.

  ماده 75   : قراردادهای سلف موازی استاندارد به یکی از روش‌های زیر عرضه اولیه می‌شوند:

1-    عرضه  اولیه از طریق حراج حضوری

2-    عرضه اولیه از طریق حراج ناپیوسته

3-    عرضه اولیه از طریق عرضه گسترده با قیمت ثابت

 تبصره : جهت عرضه اولیه قراردادهای سلف موازی استاندارد می‌توان از یک یا چند روش استفاده نمود. روش‌های عرضه اولیه برای هر قرارداد سلف موازی استاندارد در مشخصات قرارداد و توسط هیئت پذیرش تعیین می‌گردد.

    ماده 76   : عرضه اولیه از طریق حراج حضوری به شرح زیر است:

1-    عرضه کالا در قالب قراردادهای سلف در بازار فیزیکی به روش حراج حضوری

2-    تکمیل امور تسویه معامله و قطعی شدن معاملات انجام شده در بازار فیزیکی

3-    ایجاد فایل دارایی مشتریان روی نماد معاملاتی مربوط به قراردادهای سلف موازی استاندارد به نام خریداران

4-    انتشار اطلاعیه عرضه اولیه در اولین روز کاری پس از تکمیل امور تسویه معامله در بازار فیزیکی

5-    گشایش نماد معاملاتی قرارداد سلف موازی استاندارد به روش حراج ناپیوسته در بازار مشتقه، دو روز کاری پس از انتشار اطلاعیه عرضه اولیه

   ماده 77   :عرضه اولیه به روش حراج ناپیوسته به شرح زیر است :

1-    ایجاد و تکمیل فایل دارایی مشتریان از طریق فرایند پذیرش مشتری

2-    انتشار اطلاعیه عرضه اولیه

3-    گشایش نماد معاملاتی قرارداد سلف موازی استاندارد به روش حراج ناپیوسته در بازار مشتقه،  دو روز کاری پس از انتشار اطلاعیه عرضه اولیه

  ماده 78   : عرضه اولیه از طریق عرضه گسترده با قیمت ثابت به شرح زیر است :

1-    کارگزار عرضه کننده موظف است اطلاعیه عرضه اولیه و مستندات لازم را حداکثر تا 10 روز کاری قبل از عرضه به بورس ارائه نماید. بورس موظف است پس از بررسی رعایت مقررات مربوطه، مراتب موافقت یا عدم موافقت خود را حداكثر تا 3 روز كاري بعد به كارگزار عرضه كننده و اتاق پاياپاي اعلام نماید.

2-    کارگزار عرضه‌کننده موظف است پس از اخذ موافقت نامه بورس در خصوص عرضه، جهت ثبت و سپرده گذاري قراردادهاي سلف موازی استاندارد، مستندات زیر را حداکثر تا 6 روز کاری قبل از عرضه به اتاق پاياپاي ارائه نماید. در صورتی که مستندات و مدارک موضوع اين بند طی مهلت مقرر و بصورت کامل به اتاق پاياپاي ارائه گردد، اتاق پاياپاي موظف است پس از بررسی رعایت ضوابط مربوط به تعهدات، تضامین و سایر مقررات مربوطه، مراتب موافقت یا عدم موافقت خود را حداكثر تا 2 روز كاري بعد به كارگزار عرضه كننده و بورس اعلام نماید.

الف) تضامین و سپرده‌های مورد نیاز جهت عرضه کالا طبق ضوابط تضمین مصوب هيئت مديرة شرکت سپرده‌گذاری مرکزی؛

ب) تضامين مربوط به بازارگرداني قراردادها حسب مورد؛

ج) اطلاعيه عرضه اوليه كه به تاييد بورس رسيده است.

3-    بورس اطلاعیه عرضه اوليه قراردادهاي سلف موازی استاندارد را که مشتمل بر موارد زیر است حداکثر تا 2 روز كاری پیش از عرضه اولیه از طریق سایت رسمی خود منتشر می نماید:

الف) مشخصات قرارداد سلف موازی استاندارد

ب) تاریخ شروع و پایان دوره عرضه اولیه

ج) قیمت ثابت عرضه اولیه

د) تاریخ گشایش نماد معاملاتی  قرارداد سلف موازی استاندارد در بورس

ه) عاملین عرضه شامل شبکه کارگزاری و یا شبکه بانکی

4-    ایجاد و تکمیل فایل دارایی مشتریان بر اساس نتایج عرضه اولیه

5-    گشایش نماد معاملاتی قرارداد سلف موازی استاندارد به روش حراج ناپیوسته در بازار مشتقه، حداکثر 10 روز کاری پس از پایان عرضه اولیه

   ماده 79   : پس از عرضه اولیه قراردادهای سلف موازی استاندارد تا آخرین روز معاملاتی مندرج در مشخصات قرارداد معامله خواهند شد و در پایان آخرین روز معاملاتی نماد معاملاتی قرارداد جهت انجام امور تحویل و تسویه نهایی متوقف خواهد شد.

   ماده 80   : در صورت تصویب هیئت پذیرش و درج در مشخصات قرارداد، بورس می­تواند خرید ویا فروش قراردادهای سلف موازی استاندارد را در روز یا روزهای خاصی از دورۀ معاملاتی، برای بخشی از مشتریان محدود نماید.

   فصل یازدهم : بازارگردانی در بازار مشتقه

    ماده 81   : متقاضي دريافت مجوز بازارگرداني بايد تقاضاي خود را براي بازارگرداني معاملات بازار مشتقه، به بورس ارائه كند. اين تقاضا بايد بر اساس فرم مصوب بورس و حاوي تعهدات متقاضي در مورد دامنه مظنه، حداقل سفارش انباشته، حداقل معاملات روزانه و دوره زمانی بازارگردانی باشد.

    ماده 82   : شروع فعاليت بازارگرداني در هر نماد معاملاتی، منوط به صدور مجوز فعاليت بازارگرداني توسط بورس خواهد بود.

    ماده 83   : کلیه شركت‌هاي كارگزاري كه صلاحيت انجام فعاليت بازارگرداني را دارند، توسط سازمان به بورس اعلام خواهند شد.

    ماده 84   : بورس ظرف حداکثر 15 روز پس از دريافت درخواست متقاضي، نظر خود را جهت اجازه شروع فعاليت بازارگردان به متقاضي اعلام    مي­كند. در صورت موافقت با شروع بازارگرداني، شرایط  بازارگردانی  و تاريخ آغاز و پايان فعاليت مزبور در مجوز اعطایی ذکر خواهد شد. .

   ماده 85   : بازارگردان کلیه فعاليت های بازارگرداني را در كد بازارگرداني انجام مي دهد.

   ماده 86   : بازارگردان موظف است براي انجام امور بازارگرداني در بازارمشتقه، حداقل یک ايستگاه معاملاتي و یک مسئول انجام معاملات جداگانه را طبق مقررات اختصاص دهد. بازارگردان همچنين موظف است كليه معاملات در هر نماد معاملاتی بازارمشتقه، دريافت ها، پرداخت ها، هزينه ها و درآمدهاي مرتبط با بازارگرداني را در سر فصل حساب هاي جداگانه ثبت و در مقاطع سه ماهه به سازمان گزارش نمايد.

   ماده 87   : بازارگردان موظف است، سفارش­هاي خريد و فروش خود را با رعايت شرايط زير وارد سامانه معاملات بورس كند:

الف) قيمت­هاي پيشنهادي در اين سفارش ها بايد در دامنه مجاز نوسان باشند.

ب) تفاوت بين كمترين قيمت خريد در سفارش هاي خريد و بيشترين قيمت فروش در سفارش هاي فروش بازارگردان، حداكثر برابر دامنه مظنه باشد.

ج) حجم سفارش هاي خريد و فروش بايد با يكديگر برابر و هر يك معادل يا بيش از حداقل سفارش انباشته تعیین شده طبق قرارداد باشد.

تبصره: در صورتي كه در اثر انجام معامله، حجم سفارش خريد يا فروش كمتر از حداقل سفارش انباشته شود يا تساوي ميان آنها از بين برود، بازارگردان موظف است حداكثر ظرف دو دقيقه، حجم سفارش هاي مزبور را با يكديگر برابر و معادل با بيش از حداقل سفارش انباشته نمايد.

    ماده 88  : بورس قبل از اعطای مجوز شروع فعالیت بازارگردانی، قرارداد بازارگردانی در خصوص هر نماد معاملاتی، شامل حداقل سفارش انباشته، حداقل معاملات روزانه و حداقل دوره زمانی مورد قبول برای بازارگردانی را به تائید سازمان می‌رساند.

   ماده 89  : در صورتی که بنا به پیشنهاد بازارگردان و تایید بورس جهت انجام فعالیت بازارگردانی افزایش دامنه نوسان قیمت روزانه نماد معاملاتی ضرورت داشته باشد، این پیشنهاد باید توسط بورس به هیئت پذیرش ارائه و در صورت تصویب هیئت پذیرش، مشخصات قرارداد تغییر و دامنه جدید نوسان روزانه قیمت نماد معاملاتی طبق مقررات اعمال خواهد شد.

   ماده 90    :در صورت تقاضای بازارگردان مبنی بر توقف نماد معاملاتی، بورس می تواند دلایل بازارگردان را بررسی و در صورت توافق و تطابق با مقررات مربوطه، نماد معاملاتی را حداکثر به مدت یک ساعت متوقف نماید.

   ماده 91    : در صورتیکه بازارگردان هر یک از تعهدات خود در قرارداد بازارگردانی را طی جلسه معاملاتی ایفا نکند، بورس می‌تواند طبق شرایط مندرج در قرارداد بازارگردانی جریمه های مربوطه را اخذ نماید.

    ماده 92   : بورس موظف است بر چگونگی انجام وظایف بازارگردان و همچنین احراز و شرایط در نظر گرفته شده در این دستورالعمل نظارت نماید.

   ماده 93  : بورس موظف است اطلاعیه شروع بازارگردانی و همچنین اتمام دوره بازارگردانی در هر نماد معاملاتی را به همراه ذکر نام بازارگردان، حداقل سه روز کاری قبل در پایگاه اطلاع رسانی رسمی خود منتشر کند.

   ماده 94   : بورس موظف است فهرست نمادهای معاملاتی دارای بازارگردان و همچنین نمادهایی که مجوز فعالیت بازارگردانی آنها لغو یا تمام شده است را به همراه ذکر نام بازار گردان و تاریخ شروع و خاتمه بازار گردانی، تهیه و در پایگاه اطلاع رسانی رسمی خود منتشر کند. تغییرات این فهرست باید روزانه ،به هنگام شود.

   ماده 95  : هرگاه حجم معاملات بازارگردان بر روی هر نماد معاملاتی قراردادهای مشتق کالایی در یک روز معاملاتی، برابر یا بیش از حداقل معاملات روزانه شود، تعهد بازارگردان در آن روز معاملاتی ایفا شده تلقی می‌شود.

    ماده 96   : در شرایطی که قیمت هر نماد معاملاتی طی چهار جلسه معاملاتی متوالی مجموعا بیش از 3 برابر دامنه مجاز نوسان روزانه قیمت در یک جهت تغییر کند و در عین حال عرضه و تقاضای آن نماد معاملاتی به تعادل نرسیده باشد، آنگاه بازارگردان از ایفای تعهدات خود معاف خواهد بود.

   تبصره : مدت زمان معافیت بازارگردان توسط بورس بر اساس شرایط بازار تعیین می‌شود.

    ماده 97  : در صورتیکه مقررات انجام معامله در بازار مشتقه تغییر کند، مخصوصا چنانچه دامنه نوسان روزانه قیمت در نماد معاملاتی محدودتر شود، بازارگردان می‌تواند تقاضای انصراف از فعالیت بازارگردانی خود را حداکثر تا موعد مقرر شده در قرارداد بازارگردانی به بورس ارائه نماید. در صورت موافقت بورس با تقاضای انصراف بازارگردان، بورس موظف است موضوع را به سازمان گزارش نموده و نسبت به اعلام عمومی آن در پایگاه اطلاع رسانی رسمی خود اقدام کند.

   ماده 98  : بورس برای بازارگردانی در هر نماد معاملاتی قراردادهای مشتق کالایی یک ایستگاه معاملاتی جداگانه، بدون دریافت هیچ‌گونه هزینه‌ای از این بابت در اختیار بازارگردان خواهد گذاشت. انجام سایر معاملات از ایستگاه معاملاتی مخصوص بازارگردانی مجاز نیست.

   ماده 99   : اولویت اجرای سفارش‌های خرید و فروش بازارگردان در هر نماد معاملاتی از نظر اولویت انجام با سایر مشتریان برابر است.

   فصل دوازدهم : سایر مقررات

   ماده 100        : در صورتی که به دلیل حوادث غیرمترقبه تمام یا بخشی از وظائف یا مسئولیت‌های اشخاص ذیربط در معامله طبق این دستورالعمل امکان‌پذیر نباشد، با حکم مرجع ذیصلاح، از این بابت مسئولیتی متوجه اشخاص مذکور نمی‌گردد.

   ماده 101        : نرخ‌های خدمات و کارمزد‌های بورس و نحوة وصول آن در چارچوب سقف‌های مصوب هیأت مدیرة سازمان، توسط هیأت مدیرة بورس تصویب و اعمال می‌گردد.

   ماده 102        :کليه مواردی که مطابق اين دستورالعمل توسط بورس اعلام، منتشر و یا اطلاع‌رسانی می‌شود، باید از طريق پایگاه اطلاع رسانی رسمی بورس انجام گیرد.

 



[1] تلورانس

دستورالعمل پذیرش کالا و اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس انرژی

مصوب مورخ 29/07/1391 هیئت مدیرۀ سازمان بورس و اوراق بهادار (شامل 53 ماده و 26 تبصره)

 

فصل اول- کلیات

 

بخش اول: تعاريف

ماده1)       اصطلاحات و واژه‌هاي تعريف‌ شده در مادۀ يك قانون بازار اوراق بهادار و اساسنامة بورس با همان تعاريف در اين دستورالعمل به‌كار رفته‌است. ساير اصطلاحات به شرح زير تعريف مي‌شوند:

1.      امیدنامه: مجموعۀ اطلاعاتی است که بورس ملزم است در زمان درج نام یک کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا در فهرست نرخ‌های بورس، جهت اطلاع عموم در سایت رسمی خود منتشر نماید. فرم نمونۀ این گزارش به تصویب هیئت مدیرۀ بورس می‌رسد.

2.      پذیرش: تطبیق کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا با شرایط مندرج در این دستورالعمل و پذیرش عرضه کننده کالا جهت درج آن در فهرست نرخ‌های بورس و فراهم شدن امکان معامله آن در بورس است.

3.      تعليق پذيرش: توقف موقت معاملات کالای یک عرضه کننده یا اوراق بهادار مبتنی بر کالای درج شده در فهرست نرخ‌های بورس ناشی از نقض مفاد این دستورالعمل است.

4.      دارائی پایه: دارائی موضوع اوراق بهادار مبتنی بر کالا است.

5.      عرضه‌کننده: شخصی است که کالای وی در فهرست نرخ‌های بورس درج شده است.

6.      فرم تطابق کالا: فرمی‌است که بر اساس فرم نمونه بورس، جهت تطبیق مشخصات و استاندارد  کالای مشابه با مشخصات و استاندارد یکی از کالاهای پذیرفته شده پس از تایید توسط مشاور پذیرش، به بورس ارائه می‌شود.

7.      کالای مشابه: کالای منطبق بر مشخصات واستاندارد یکی از کالاهای پذیرش شده در بورس با تولیدکننده متفاوت است.

8.      کالای خارج از گونه (Off-grade) : کالائی است که مشخصات اصلی آن منطبق بر يکی از کالاهای پذيرفته شده در بورس می باشد ليکن يک يا چند مشخصه آن با کالای اصلی متفاوت است به گونه ای که تفاوت مزبور موجب تغيير در ماهيت ، نوع يا کاربرد آن نمی شود .

9.       کمیته عرضه: کمیته‌ای است که به شرح  مادۀ 21 این دستورالعمل تشکیل می‌گردد و وظایف مندرج در این دستورالعمل را ایفا می نماید.

10. لغو پذيرش: حذف قطعی کالای یک عرضه کننده یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا از فهرست نرخ‌های بورس است.

11. متقاضي: شخصی است كه تقاضاي پذيرش کالا را به بورس ارائه مي‌كند.

12. مشاور پذیرش: شخصی است که به عنوان رابط متقاضی و بورس، تمام یا بخشی از وظایف متقاضی در فرآیند پذیرش، درج و یا عرضه را به نمایندگی از طرف وی انجام می‌دهد.

13. هیئت پذيرش: هیئتي است که به شرح مادۀ 2 این دستورالعمل تشکیل می‌گردد و وظایف مندرج در این دستورالعمل را ایفا می‌نماید.

14. کالای تک محموله‌ای: کالایی است که تداوم عرضه ندارد و صرفاً در بازار فرعی عرضه می‌شود.

15. کالای اصلی: کالای عرضه‌ کننده ای است که توسط هیئت پذیرش و بر اساس این دستورالعمل پذیرش شده و کالای مشابه با آن تطابق می‌یابد.

16. بیانیه عرضه: مجموعه اطلاعاتی است که متقاضی عرضه کالا در بازار فرعی ملزم است در اختیار بورس قراردهد تا قبل از عرضة کالا، جهت اطلاع عموم از طریق سایت رسمی بورس منتشر گردد. فرم نمونة بیانیۀ عرضه به تصویب هیئت مدیره بورس می‌رسد.

 

بخش دوم: هیئت پذیرش

ماده2)       هیئت پذيرش داراي پنج عضو و يك دبير به شرح زير است:

1.   رئیس هیئت مدیرۀ سازمان یا یکی از اعضای هیئت مدیره سازمان به نمایندگی از رئیس هیئت مدیره سازمان؛

2.   رئیس هیئت مدیرۀ بورس یا یکی از اعضای هیئت مدیره بورس به نمایندگی از رئیس هیئت مدیره بورس؛

3.   یک نفر خبرۀ مالی آشنا به صنعت، به پیشنهاد هیئت مدیرۀ کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار و تأیید هیئت مدیرۀ سازمان؛

4.   يك نفر خبرۀ مالی آشنا به صنعت، به انتخاب هیئت مدیره سازمان؛

5.   يك نفر خبرۀ مالی آشنا به صنعت، به انتخاب هیئت مدیره بورس؛

6.   مدیرعامل بورس، به عنوان دبير هیئت پذيرش و بدون حق رأی يا يكي از مديران بورس به نمايندگي وي.

تبصرۀ (1): رئیس هيئت‌مديره سازمان، رئيس هيئت پذيرش خواهد بود.

تبصرۀ (2): مدت عضویت اشخاص بندهای 3 تا 5 این ماده یک دوره دو ساله می‌باشد. انتخاب این اشخاص حداکثر تا 3 دورۀ متوالی بلامانع است.

تبصرۀ (3): اشخاص موضوع بندهای 4 و 5 این ماده، پیش از پایان دورۀ تصدی به تشخیص مقام انتخاب کننده و شخص موضوع بند 3 این ماده پیش از پایان دورۀ تصدی، بنا به تشخیص مقام پیشنهاد کننده یا سازمان، با رعایت تشریفات مقرر در بند 3 این ماده قابل تغییر خواهند بود.

تبصرۀ (4): هیئت پذيرش مي‌تواند در صورت لزوم از سایر كارشناسان و مدیران متقاضي براي حضور در جلسات دعوت كند. این اشخاص حق رأی نخواهند داشت.

ماده3)       جلسات هیئت پذیرش با حضور حداقل سه عضو، که رئیس سازمان یا نماینده وی یکی از آنهاست، رسمیت می‌یابد. تصمیمات هیئت پذیرش با رأی موافق حداقل سه نفر، که یکی از آنها باید رئیس سازمان یا نمایندۀ وی باشد، معتبر خواهد بود.

 

بخش سوم : بازارها

ماده4)       بورس انرژی دارای سه بازار فیزیکی، مشتقه و فرعی می باشد. بازار فیزیکی شامل سه تابلوی برق، نفت و گاز، و تابلوی سایر حامل‌های انرژی و بازار مشتقه شامل سه تابلوی  قرارداد سلف موازی استاندارد، قرارداد آتی و قرارداد اختیار معامله می باشد.

تبصره1: ایجاد بازارها و تابلوهای جدید با پیشنهاد بورس و تصویب هیئت مدیرۀ سازمان امکان‌پذیر است.

تبصره2: بورس می‌تواند برای هریک از بازارها و تابلوها علاوه بر رینگ داخلی، با رعایت مقررات رینگ بین‌المللی نیز راه‌اندازی نماید.

 

 

 

فصل دوم- پذیرش کالا در بازار فیزیکی

 

بخش اول: مشاور پذیرش

 

ماده5)       درخواست‌ پذیرش کالا، به همراه مدارک و مستندات موضوع مادۀ 8 این دستورالعمل، باید توسط مشاور پذیرش به بورس ارائه شده و پس از احراز کامل بودن مدارک در بورس ثبت شوند.

ماده6)       مشاور پذیرش از میان اشخاص حقوقی دارای مجوز و شرکت‌های تأمین سرمایه انتخاب می‌شود.

ماده7)       وظایف و مسئولیت‌های مشاور پذیرش به شرح ذیل است:

1-   ارائة مشاوره به متقاضی درخصوص فرایند پذیرش و عرضه کالا؛

2-   سنجش میزان آمادگی متقاضی برای پذیرش؛

3-   ارائة مدارک و اطلاعات درخواستی به بورس به نمایندگی متقاضی در فرآیند پذیرش؛

4-   کنترل رعایت مقررات پذیرش توسط متقاضی در فرآیند پذیرش؛

تبصرۀ (1): مشاور پذیرش باید کلیۀ مدارک، اسناد و اطلاعات ارائه شده توسط متقاضی را بررسی و تأیید نماید که مدارک کامل بوده و به امضای صاحبان امضای مجاز رسیده و ممهور به مهر متقاضی است.

تبصرة (2): روابط مشاور پذيرش و متقاضی و حدود وظايف و مسئوليت‌هاي هريك در قرارداد في‌مابين كه در چارچوب نمونه مصوب هیئت مدیرۀ بورس تنظيم مي‌شود، پيش‌بيني شده و يك نسخه از آن به بورس ارسال مي‌شود.

تبصره(3): بورس بر حسن انجام وظایف مشاورین پذیرش نظارت داشته و موارد عدم رعایت وظایف و مسئولیت ها را حسب مورد به سازمان گزارش می نماید.

 

 

بخش دوم : فرایند پذیرش کالای اصلی در بازار فیزیکی

 

ماده8)       فرم درخواست پذیرش به همراه مدارك ذیل به بورس ارائه می‌شود:

1) پرسشنامه پذیرش،

2) امیدنامه،

3) فرم شناسه کالا،

4) کپی برابر اصل گواهی استاندارد کالا،

5) رسید پرداخت حق پذیرش،

6) تعهد نامه شرکت تولیدکننده مبنی بر فراهم‌نمودن شرایط جهت بازدید از خط تولید و انبارها حسب درخواست هیئت پذیرش یا بورس،

7) اصل یا کپی برابر اصل اسناد زیر در خصوص کالاهای وارداتی:

7-1) جهت کالاهای وارداتی که به صورت نقدی عرضه می‌شوند و در زمان ارائه درخواست پذیرش ترخیص شده یا در شرف ترخیص می‌باشند:

الف) برگ سبز گمرکی

ب) گواهی بازرسی مبدا یا مقصد حسب درخواست بورس

ج) قبض انبار برای کالاهایی که از گمرکات ترخیص و به انبارهای داخلی حمل شده‌اند

7-2) جهت کالاهای وارداتی که به صورت سلف عرضه می‌شوند و در زمان ارائه درخواست پذیرش ترخیص نشده‌اند :

 الف) پروفرمای کالای وارداتی

 ب) گواهی کیفیت صادر شده توسط تولید کننده به همراه تعهدنامه واردکننده مبنی بر تحویل کالا بر اساس گواهی کیفیت ارائه شده

 ج) تعهدنامه واردکننده مبنی بر ارائه مستندات بند (7-1) این ماده به بورس پس از ترخیص و قبل از تحویل کالا به مشتری

8) تائیدیه مراجع ذیصلاح در خصوص کالاهائی که مشمول رعايت ضوابط خاص يا اخذ مجوزهاي قانوني باشد،

9) ساير اطلاعات مهم به تشخیص متقاضی یا درخواست بورس یا هیئت پذیرش.

 

تبصره : درخصوص کالاهایی که مشمول استاندارد اجباری نمی‌باشند، متقاضیان باید گواهی کنترل کیفیت از آزمایشگاه‌های مورد تائید موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ارائه نمایند. در مواردی که ارائة این گواهی از سوی مؤسسة استاندارد و تحقیقات صنعتی ممکن نباشد، ارائة گواهی آزمایشگاه مورد تأیید بورس الزامی است.

 

بخش سوم : شرایط پذیرش و تداوم پذیرش کالای اصلی در بازار فیزیکی

 

ماده9)       جهت پذیرش کالای اصلی بايد حداقل شرايط زير احراز گردد:

1) متقاضی باید سابقه فعالیت قابل اتکاء در بازار کالای مورد پذیرش داشته باشد و همچنين چشم‌انداز روشني از تداوم فعاليت متقاضی وجود داشته باشد.

2) میزان عرضه کالا توسط متقاضی به گونه‌ای باشد که امکان کشف عادلانه قیمت را در بورس فراهم آورد.

3) کالا نباید مشمول محدودیت‌هایی از جمله محدودیت قیمت‌گذاری قانونی و انحصار در عرضه یا تقاضا باشد که مانع از کشف عادلانه قیمت کالا گردد.

ماده10)   هیئت پذیرش در زمان پذیرش هر کالا، حداقل عرضه سالانه و حداقل درصد عرضه در بورس از کل تولید سالانه برای تولیدکنندگان و از کل واردات سالانه برای وارد کنندگان را مشخص می‌کند.

تبصره: تغییر حداقل‌های موضوع این ماده به پیشنهاد بورس و تایید هیئت پذیرش امکان پذیر است.

ماده11)   عرضه کننده کالا در بورس، موظف است مقررات مربوطه از جمله الزامات اين دستورالعمل و ضوابط مربوط در خصوص افشای اطلاعات عرضه کالا را رعایت نماید.

   تبصره: ضوابط افشای اطلاعات عرضه کالا به پیشنهاد هیئت مدیره بورس به تصویب هیئت مدیرۀ سازمان خواهد رسید.

 

بخش چهارم : بررسی درخواست پذیرش کالای اصلی در بازار فیزیکی

ماده12)   بورس حداکثر ظرف 30 روز پس از تاریخ ثبت درخواست، گزارش کارشناسی خود درخصوص شرایط پذیرش را به انضمام مستندات مربوط به هیئت پذیرش ارسال می‌نماید. چارچوب گزارش کارشناسی مزبور، به پیشنهاد بورس و تصویب هیئت پذیرش تعیین می‌شود.

تبصره: ثبت درخواست پذیرش موضوع این ماده منوط به تکمیل بودن اطلاعات، مدارک و مستندات به تشخیص بورس می باشد.

ماده13)   هیئت پذيرش حداكثر ظرف 30 روز پس از دریافت گزارش و مستندات مربوط از بورس، نظر كتبي خود را با ذکر دلایل مبني بر تأیید يا رد پذيرش کالا، از طريق بورس به متقاضي اعلام مي‌كند. در صورت رد درخواست، متقاضی می‌تواند مراتب اعتراض خود را حداکثر ظرف مدت 10 روز پس از ابلاغ تصمیم هیئت پذیرش، به دبیرخانۀ سازمان اعلام  نماید. رأی هیئت مدیرۀ سازمان در ‌خصوص بررسی مجدد موضوع یا تأیید نظر هیئت پذیرش، برای متقاضی، هیئت پذیرش و بورس لازم الاجراست.

ماده14)   در صورتی که هیئت مدیرۀ سازمان اعتراض متقاضی را موجه تشخیص دهد، درخواست متقاضی باید در اولین جلسه هیئت پذیرش مجدداً طرح ‌گردد.

ماده15)   در صورتی که درخواست متقاضی رد شود و به آن اعتراض ننماید یا پس از اجرای رأی تجدید‌نظر هیئت مدیرۀ سازمان، در هیئت پذیرش رد گردد، طرح مجدد درخواست متقاضی در هیئت پذیرش حداقل پس از شش ماه و انجام مجدد کلیۀ مراحل و پرداخت حق پذیرش، امکان‌پذیر خواهد بود.

ماده16)   درج نام کالای پذیرفته شده در فهرست نرخ‌های بورس، منوط به احراز تمامی موارد تعیین شده توسط هیئت پذیرش می‌باشد.

ماده17)   در صورت عدم عرضه کالای یک عرضه کننده در بورس ظرف مدت 6 ماه از درج آن در فهرست نرخ‌های بورس، پذیرش آن در بورس لغو گردیده و پذیرش مجدد آن منوط به طی فرایند پذیرش خواهد بود.

ماده18)   بورس پس از پذیرش کالا در هیئت پذیرش یا کمیته عرضه حسب مورد اقدام به اعلام موضوع به مشاور پذیرش و شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه نموده و اطلاعات کالا را در سامانه معاملاتی ثبت می‌نماید.

 

بخش پنجم: پذیرش کالاهای مشابه در بازار  فیزیکی

ماده19)   جهت بررسی پذیرش کالاهای مشابه، مشاور پذيرش بايد مدارک و مستندات پذيرش را به شرح زير به بورس ارائه نمايد.               

 الف) جهت کالاهای داخلی، کليه مدارک و اطلاعات موضوع مادۀ 8 اين دستورالعمل و فرم تطابق کالا        

 ب) جهت کالاهای وارداتی مدارک و اطلاعات موضوع بندهای 7، 8 و 9 مادۀ 8 اين دستورالعمل و فرم                     تطابق کالا.

ماده20)   درخواست پذیرش کالاهای مشابه و پذيرش عرضه کنندۀ آن در کميته عرضه مورد بررسی قرار می‌گيرد. کميته عرضه موافقت يا عدم موافقت با پذیرش را ظرف مدت حداکثر 7 روز کاری پس از تکميل مدارک ، به مشاور پذيرش ابلاغ می‌نمايد .

ماده21)   کميته عرضه دارای 3 عضو و يک دبير به شرح زير می‌باشد:

1.      يک عضو هيئت مديره بورس با تاييد هيئت مديره بورس؛

2.      مديرعامل بورس؛

3.      يک نفر خبره صنعت به پيشنهاد مديرعامل بورس و تاييد هيئت مديره بورس؛

4.      مدير پذيرش بورس به عنوان دبير کميته و بدون حق رأی.

تبصره: جلسات کميته با حضور اکثريت اعضاء رسميت مي‌يابد و  تصميم گيري با موافقت حداقل 2 عضو حاضر صورت مي‌پذيرد.

ماده22)   کميته عرضه مکلف است جهت پذیرش کالاهای مشابه شرائط زير را احراز نمايد:

1) متقاضي بايد سابقه فعاليت قابل اتکاء در بازار کالاي مورد پذيرش داشته باشد.

2) کالا نبايد مشمول محدوديت‌هايي از جمله محدوديت قيمت‌گذاري قانوني و انحصار در عرضه يا تقاضا باشد.

3) مشخصات و استاندارد کالاهای مشابه با مشخصات و استاندارد کالای اصلی پذيرفته شده مطابقت داشته باشد.

ماده23)   کميته عرضه در زمان موافقت با پذیرش هر کالای مشابه و عرضه کنندۀ آن، حداقل عرضه سالانه و حداقل درصد عرضه در بورس از کل توليد سالانه برای توليدکنندگان و از کل واردات کالا برای وارد کنندگان را مشخص می‌کند.

ماده24)   در صورت موافقت کمیتۀ عرضه با درج و عرضۀ کالای مشابه، بورس موظف است امیدنامۀ مربوط به عرضه‌کنندۀ کالای پذیرش شده را به سازمان ارسال نماید. در صورتی که سازمان ظرف 3 روز کاری نظر خود را مبنی بر عدم عرضه به بورس اعلام نکند بورس می‌تواند نسبت به انتشار عمومی امیدنامه اقدام نماید. بورس موظف است حداقل سه روز قبل از عرضه، امیدنامۀ مذکور را جهت اطلاع عموم از طریق سایت رسمی بورس منتشر نماید.

تبصرۀ1: کليه مدارک و مستنداتي که در جريان بررسي عرضه کالاي مشابه و پذيرش عرضه‌کننده آن به بورس ارائه مي‌گردد، بايد مستقلاً در سوابق بورس نگهداري شده و حسب درخواست سازمان بلافاصله ارائه گردد.

 تبصرۀ2 :در صورتيکه سازمان تشخيص دهد که در جريان بررسی و موافقت با پذیرش کالای مشابه يا نحوه و ميزان اطلاعات ارائه شده، مقررات رعايت نشده است، می تواند از عرضه کالای مشابه جلوگيری نمايد.

 

فصل سوم- پذیرش کالا در بازار فرعی

 

ماده25)   کالاهای خارج از گونه و تک محموله ای در بازار فرعی پذیرش و عرضه می گردند.

ماده26)   برای پذیرش کالا در بازار فرعی، آن کالا باید حداقل دارای شرایط زیر باشد:

1)     مقدار و مشخصات کالا به گونه‌ای باشد که امکان کشف عادلانه قیمت را در بورس فراهم آورد.

2)     ممنوعیت یا محدودیت قانونی برای نقل و انتقال کالا وجود نداشته باشد،

3)     کالای مذکور در سایر بازارهای بورس پذیرفته نشده باشد.

4)     کالا دارای مشخصات فیزیکی و یا شیمیایی قابل احراز بوده و امکان تطبیق کیفیت کالا با شرایط اعلامی در بیانیه عرضه برای بورس و خریداران وجود داشته باشد.

5)     عرضه کننده کالا دارای حسن شهرت و اعتبار بوده و توانایی تودیع وثایق لازم را جهت تضمین تحویل کالا نزد شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه داشته باشد.

ماده27)   درخواست پذیرش کالا در بازار فرعی به همراه مدارک زیر باید توسط مشاور پذیرش به بورس ارائه شده و پس از احراز کامل بودن مدارک در بورس ثبت و به کمیته عرضه جهت تصمیم گیری ارائه گردد:

1)      پرسشنامه پذیرش و فرم شناسه کالا ،

2)     بیانیه عرضه،

3)     رسید پرداخت حق پذیرش،

4)     مستندات لازم جهت احراز مالکیت عرضه‌کننده کالای مورد معامله؛

5)     اصل یا کپی برابر اصل اسناد زیر در خصوص کالاهای وارداتی :

5-1) جهت کالاهای وارداتی که به صورت نقدی عرضه می‌شوند و در زمان ارائه درخواست پذیرش ترخیص شده یا در شرف ترخیص می‌باشند :

الف) برگ سبز گمرکی

ب ) گواهی بازرسی مبدا یا مقصد حسب درخواست بورس

 ج ) قبض انبار برای کالاهایی که از گمرکات ترخیص و به انبارهای داخلی حمل شده‌اند

5-2) جهت کالاهای وارداتی که به صورت سلف عرضه می‌شوند و در زمان ارائه درخواست پذیرش ترخیص نشده‌اند :

    الف) پروفرمای کالای وارداتی

     ب) گواهی کیفیت صادر شده توسط تولید کننده به همراه تعهدنامه واردکننده مبنی بر تحویل کالا بر اساس گواهی کیفیت ارائه شده

    ج ) تعهدنامه واردکننده مبنی بر ارائه مستندات بند (5-1) این ماده به بورس پس از ترخیص و قبل از تحویل کالا به مشتری

6)      تائیدیه مراجع ذیصلاح در خصوص کالاهائی که مشمول رعايت ضوابط خاص يا اخذ مجوزهاي قانوني باشد،

7)     ساير اطلاعات مهم به تشخیص متقاضی یا درخواست کمیته عرضه.

تبصره1: بورس موظف است مستندات مربوط به مشخصات ویا استاندارد کالای موضوع این ماده را اخذ و به همراه بیانیۀ عرضه منتشر نماید.

تبصره 2: در صورت تشخیص کمیته عرضه، بورس باید گزارش ارزیابی و یا ارزشیابی کالا را که توسط مراجع ذی‌صلاح تائید شده است از عرضه کننده اخذ و به کمیته عرضه ارائه نماید.

 

ماده28)   برای هر نوبت عرضه کالا در بازار فرعی باید درخواستی مجزا به بورس ارائه و با رعایت ترتیبات این فصل، موافقت کمیته عرضه اخذ شود. عرضه یک کالا در بازار فرعی به هر تعداد دفعه، دلیلی بر امکان تداوم عرضه آن بدون طی ترتیبات اجرایی فصل سوم این دستورالعمل نمی‌باشد.

ماده29)   در صورت موافقت کمیتۀ عرضه با پذیرش کالا در بازار فرعی، بورس موظف است بیانیۀ عرضۀ آن کالا و سایر مستندات مربوطه را به سازمان ارسال نماید. در صورتی که سازمان ظرف 3 روز کاری نظر خود را مبنی بر عدم عرضه به بورس اعلام نکند بورس می‌تواند نسبت به انتشار عمومی بیانیه عرضه اقدام نماید. بورس موظف است حداقل 7 روز کاری قبل از عرضه، بیانیۀ مذکور را جهت اطلاع عموم از طریق سایت رسمی بورس منتشر نماید.

تبصرۀ1 : کليه مدارک و مستندات مربوط به بررسی و موافقت با هر بار پذیرش کالا در بازار فرعی، بايد مستقلاً در سوابق بورس نگهداري شده و حسب در خواست سازمان بلافاصله ارائه گردد.

 تبصرۀ2 :در صورتيکه سازمان تشخيص دهد که در جريان بررسی و موافقت با پذیرش کالا در بازار فرعی يا نحوه و ميزان اطلاعات ارائه شده، مقررات رعايت نشده است، می‌تواند از عرضه کالا در بازار فرعی جلوگيری نمايد .

 

فصل چهارم- تعلیق و لغو پذیرش کالا در بازار فیزیکی

بخش اول: تعلیق پذیرش کالا

 

ماده30)   پذیرش کالای یک عرضه کننده به موجب هر یک از موارد ذیل تعلیق می‌شود:

1-   عدم ایفای تعهدات عرضه

2-   عدم رعایت مقررات، از جمله الزامات این دستورالعمل و ضوابط افشای اطلاعات عرضه کنندگان

3-   عدم ایفای تعهدات مربوط به تسویه و تحویل کالا از سوی عرضه کننده

4-   توقف کامل تولید عرضه کننده کالا به مدت بیش از 3 ماه

تبصره: بورس مکلف است در پایان هر ماه نسبت به بررسی موارد فوق اقدام نماید و نتایج را به سازمان و هیئت پذیرش ارائه نماید.

ماده31)   در صورت وقوع هر یک از بندهای مادۀ 30 اين دستورالعمل، بورس می‌تواند پذیرش کالای یک عرضه کننده را برای مدت حداکثر 3 ماه به حال تعلیق درآورد. تعلیق یک کالا برای مدتی بیش از 3 ماه منوط به موافقت هیئت پذیرش خواهد بود. در هر صورت مدت تعلیق موضوع این ماده حداکثر 6 ماه خواهد بود.

ماده32)   در صورت وقوع هر یک از بندهای مادۀ 30 اين دستورالعمل، سازمان نیز می‌تواند دستور تعلیق پذیرش کالای عرضه کننده را به بورس صادر نماید. تشخیص مدت تعلیق با سازمان خواهد بود.

ماده33)   رفع تعلیق پذیرش کالای یک عرضه کننده، منوط به رفع موجبات تعلیق، مطابق نظر سازمان، هیئت پذیرش یا بورس، حسب مورد می‌باشد.

تبصرۀ (1): در صورت تعليق پذيرش مطابق مادۀ 31 این دستورالعمل، چنانچه موجبات تعلیق اعلام شده توسط بورس یا هیئت پذیرش مرتفع گردد، بورس رأساً نسبت به رفع تعلیق اقدام نموده و مراتب را به همراه گزارش رفع دلایل تعلیق به سازمان و هیئت پذیرش اعلام می‌نماید.

تبصرۀ (2): در صورت تعليق پذيرش مطابق مادۀ 32 این دستورالعمل، رفع تعلیق پذیرش توسط سازمان به بورس اعلام خواهدشد.

ماده34)   در صورت تعلیق پذیرش کالای اصلی که کالای مشابه آن نیز پذیرش شده است، مطابق ترتیبات این فصل، مرجع تصمیم گیری حسب مورد باید در خصوص تعلیق یا عدم تعلیق پذیرش کالاهای مشابه کالای اصلی موضوع این ماده نیز تصمیم‌گیری ‌نماید.

 

بخش دوم: لغو پذیرش کالا

 

ماده35)   پذيرش کالای یک عرضه کننده به موجب هر یک از موارد زیر لغو می‌شود:

1- در صورت تداوم تعلیق پذیرش بیش از شش‌ماه و عدم رفع موجبات تعلیق؛

2- در صورت انحلال يا ورشكستگي عرضه کنندة کالا؛

ماده36)   در صورت وقوع هریک از بندهای مادۀ 35 این دستورالعمل، بورس ضمن ارائة گزارش به هیئت پذیرش مراتب را به عرضه کننده اعلام مي‌كند. عرضه کننده موظف است ظرف 30 روز توضيحات خود را به هیئت پذيرش ارائه نماید. در صورتي‌كه هیئت پذيرش تشخيص دهد عرضه کننده قادر به برطرف كردن موارد منجر به لغو پذيرش است، مهلت مشخصي را حسب مورد براي وي در نظر مي‌گيرد. این مدت قابل تمدید نمی‌باشد.

ماده37)   هیئت پذیرش می‌تواند پذیرش کالای یک عرضه کننده را در دوره‌اي كه به عرضه کننده براي رفع موارد لغو مهلت داده مي‌شود، به حالت تعليق درآورد.

ماده38)   در صورت برطرف شدن موجبات لغو پذيرش در مهلت در نظر گرفته‌شده، عرضه کننده کالا موظف است گزارش اقدامات خود و همچنين ساير اطلاعات مورد نياز را به بورس ارائه نماید.

ماده39)   چنانچه در مهلت پيش‌بيني شده موارد لغو پذيرش رفع نگردد، کالای آن عرضه کننده با تصویب هیئت پذیرش لغو پذیرش خواهد شد.

ماده40)   بورس، لغو پذيرش کالا را حداکثر ظرف یک ‌هفته از تاریخ تصویب، طی گزارشی با ذکر دلايل مربوط، به عرضه کننده و سازمان اطلاع مي‌دهد. عرضه کننده کالا می‌تواند مراتب اعتراض خود را حداکثر ظرف مدت 10 روز پس از ابلاغ تصمیم هیئت پذیرش، به دبیرخانۀ سازمان اعلام کند. رأی هیئت مدیرۀ سازمان در ‌خصوص بررسی مجدد موضوع یا تأیید نظر هیئت پذیرش، برای هیئت پذیرش، بورس و عرضه کننده لازم‌الاجراست.

ماده41)   پذیرش مجدد کالایی که پذیرش آن در بورس لغو شده ‌است، پس از گذشت یک سال از تاریخ لغو پذیرش با ارائۀ درخواست و احراز شرایط پذیرش امکان‌پذیر خواهد بود.

ماده42)   در صورت لغو پذیرش کالای اصلی که کالای مشابه آن نیز پذیرش شده است، هیئت پذیرش در خصوص تداوم یا لغو پذیرش و عرضه کالاهای مشابه کالای اصلی موضوع این ماده نیز تصمیم‌گیری می‌‌نماید.

 

 

فصل پنجم- پذیرش اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بازار مشتقه

 

بخش اول: فرایند پذیرش در بازار مشتقه

ماده43)   پذیرش اوراق بهادار مبتنی بر کالا ازجمله قرارداد سلف موازی استاندارد، قرارداد آتی و قرارداد اختیار معامله در بازار مشتقه به پیشنهاد بورس به تصویب هیئت پذیرش می‌رسد.

تبصره: پیشنهاد پذیرش اوراق بهادار مبتنی بر کالا می‌تواند از سوی مشاورین پذیرش نیز ارائه گردد. در اینصورت بورس باید درخواست مشاور پذیرش را به همراه گزارش موضوع مادۀ 46 این دستورالعمل از مشاور پذیرش دریافت و در صورت تکمیل بودن به همراه اظهار نظر خود به هیئت پذیرش ارائه نماید.

ماده44)   مشخصات قرارداد برای هریک از اوراق بهادار مبتنی بر کالا، مطابق فرمت‌های مصوب هیئت پذیرش، به تصویب آن هیأت می‌رسد.

ماده45)   دارایی پایه از بین کالاهای پذیرفته‌شده در بورس یا کالاهای دارای بازار نقدی قوی انتخاب شده و باید به تشخیص هیئت پذیرش حداقل حائز شرایط زیر باشد:

1-    محدودیت قانونی موثر جهت نقل و انتقال دارایی پایه وجود نداشته باشد.

2-   مرجع قیمتی روزانۀ قابل اتکا برای بازار نقدی دارایی پایه وجود داشته باشد.

3-   امکان تحویل فیزیکی دارایی پایه وجود داشته باشد.

ماده46)   جهت پذیرش اوراق بهادار مبتنی بر کالا، گزارش پذیرش اوراق بهادار مبتنی بر کالا شامل موارد زیر توسط بورس به هیئت پذیرش ارائه می‌گردد:

1-    امیدنامه شامل:

1-1-  نام، مشخصات و استانداردهای دارایی پایه

1-2-  معرفی و شرح ویژگی‌های بازار نقدی دارایی پایه

1-4- آمار تولید، مصرف، واردات و صادرات دارایی پایه

1-5- تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان عمدة داخلی و خارجی

1-3-  قوانین خاص حاکم بر تولید ،مصرف، قیمت گذاری، واردات یا صادرات دارایی پایه

1-4- روند تغییرات قیمت داخلی و بین المللی دارایی پایه طی 3 سال گذشته

1-5- معرفی و مشخصات عرضه کننده اوراق بهادار مبتنی بر کالا حسب مورد

2-    مشخصات قرارداد

3-   اظهارنظر کارشناسی بورس درخصوص قابلیت پذیرش اوراق بهادار پیشنهادی طبق مفاد این دستورالعمل

4-    ساير اسناد یا اطلاعات مهم به تشخیص بورس یا درخواست هیئت پذیرش.

ماده47)   هیئت پذيرش حداكثر ظرف 45 روز پس از دریافت گزارش و مستندات مربوط از بورس، نظر كتبي خود را با ذکر دلایل مبني بر تأیید يا رد پذيرش اوراق بهادار مبتنی بر کالا، اعلام مي‌كند.

ماده48)   درصورت تایید پذیرش، بورس موظف است حداکثر ظرف مدت 6 ماه از تاریخ اعلام هیئت پذیرش اقدام به درج اوراق بهادار مبتنی بر کالا در فهرست نرخ‌های رسمی بورس، انتشار امیدنامه ‌و گشایش نماد معاملاتی ورقه بهادار مبتنی بر کالا نماید. در صورت عدم انجام هریک از اقدامات مذکور طی مهلت مقرر، اخذ تاییدیه مجدد از هیئت پذیرش الزامی است.

ماده49)   تغییر در شرایط و مشخصات قراردادِ اوراق بهادار مبتنی بر کالای پذیرفته شده، با پیشنهاد بورس و تصویب هیئت پذیرش امکان پذیر است.

 

بخش دوم: لغو پذیرش در بازار مشتقه

ماده50)   بورس مکلف است در صورت وقوع هریک از موارد زیر، موضوع را در اولین جلسه هیئت پذیرش جهت تصمیم گیری در خصوص لغو یا تداوم پذیرش اوراق بهادار مبتنی بر کالا طرح نماید.

1.      عدم انجام معامله در بازار مشتقه به مدت 2 ماه در تمامی سررسیدهای آن

2.      در صورت از دست دادن هر یک از شرایط پذیرش

 

فصل ششم - سایر موارد

 

بخش اول: کارمزدها

ماده51)   بورس كارمزدهاي زير را دريافت مي‌كند:

1- كارمزد پذيرش کالا، كه به همراه درخواست پذیرش و تكميل مدارك اوليه از متقاضی دريافت مي‌شود.

2- كارمزد درج کالا،كه براساس آمار سالانه عرضه کالا در بورس از عرضه کننده برای هر سال دريافت مي‌شود.

تبصرة (1): متقاضی و عرضه کننده، موظف اند حسب مورد کارمزدهای فوق را بر اساس مصوبۀ هیئت مدیرۀ بورس و حداکثر تا میزان سقف‌های تعیین شده توسط هیئت مدیرۀ سازمان، در مهلت مقرر پرداخت نمایند.

تبصرة (2): در صورت عدم پرداخت کارمزد توسط عرضه‌کننده در مهلت مقرر، این مبلغ از محل مطالبات و یا موجودی عرضه‌کننده نزد شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه، توسط آن شرکت به بورس قابل پرداخت است.

بخش دوم: سایر مقررات

ماده52)   تمام عرضه‌کنندگان، مادام که کالای آنها در بورس پذیرفته شده است، موظف به رعایت مقررات از جمله مفاد این دستورالعمل می‌باشند.

ماده53)   در صورت نقض هر یک از مفاد این دستورالعمل توسط اشخاص ذیربط، بورس موظف است براساس مقررات انضباطی خود به تخلفات آنها رسیدگی یا حسب مورد موضوع را به مرجع ذیصلاح گزارش نماید.